ΔΗΜ.ΟΔΥΣ.ΣΤΑΟΘΟΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Οἱ ιστορικὲς καὶ οἱ κοινωνιχὲς δομὲς τῆς Ἑλληνικῆς μουσικῆς παραδόσεως “Ορμώμενος ἀπὸ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Σταύρου Βασδέχη («Λαυλός», Ἰανουάριος 1994, σελ. 8440) περὶ τῆς «παταπτώσεως τῆς μουσικῆς παιδείας στὸ Ρωμαίικο». (πρᾶγμα τὸ ὁποῖο δυστυχῶς ἀληθεύει), ὁράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἀναφερθῶ ἐ ἐχ νέου καὶ μάλιστα ἐχτενέστερα στὸ θέμα τῆς Ἑλληνικῆς μουσικῆς καὶ τῶν κοινωνικῶν της ἀντικτύπων καθ ̓ ὅλη ν τὴν διάρχεια τῆς μακραίωνης ἱστορίας τοῦ ἔθνους μας. Ἡ λέξη μουσική, ἡ ὁποία αὐτούσια πέρασε σὲ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόσμου (πιιδίζ χ.τ.λ.). προέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ ρίζα μω-, ἣ ὁποία σημαίνει «ἐρευνῶ, ζητῶ νὰ μάθω» (ἀπ ̓ ὅπου προέρχονται ἐπίσης οἱ λέξεις μύστης χαὶ μυστήριον). Ὅ Διόδωρος Σιχελιώτης ἀναφέρει, ὅτι οἱ Μοῦσες ὀνομάστηχαν ἔτσι ἀπὸ τὸ μυεῖν ἀνθρώπους. ἐνῶ σύγχρονοί του θεωρητιχοὶ ἀνέφεραν, ὅτι ἡ λέξη μοῦσα ταυτίζεται μὲ τὴν γνώσῃ. «ἐπειδὴ ἁἁπάσης παιδείας αὕτη τυγχάνει αἰτίω». Στὴν ἀρχαία Ἕλληγιχὴ «μυθολογία» θλέπουμε τὸ πόσο ἁρμονικὰ ἡ ἔννοια τῆς μουσικῆς γεφυρώνει τὸ παρελθὸν μὲ τὸ μέλλον: Οἱ Μοῦσες εἰναι πόρες τοῦ Διὸς καὶ τὴς Μνημοσύνης, ἑἐνῶ ὁ ̓Απόλλων - ἐκτὸς ἀπὸ θεὸς τῆς μουσιχῆς καὶ τοῦ φωτὸς- εἶναι θεὸς τῆς μαντικῆς. ὁ ὁποῖος μὲ τὸ μαντεῖο του ἀναδειχνύεται σὲ ρυθμιστὴ τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ κόσμου. Ὁ Απόλλων ἡ ἦταν ἐπίσης καὶ πατέρας τοῦ “Ασχληπιοῦ, χαὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου μποροῦμε νὰ διαχρίνουμε τὴν σχέση μουσικῆς χαὶ ἰατρικῆς. ἀφοῦ δὲν ἦταν τυχαία ἣ χρήση τῆς μουσικῆς στὶς ἐγκοιμήσεις στὰ ἀρχαῖα ἱερὰ, στὰ ὁποῖα ἐδίδοντο μουσικὲς συνταγὲς γιὰ θεραπεία ψυχικῶν ἀσθενειῶν, πολὺ πρὶν ἡ σύγχρονη ἐπιστήμη ξαναανακαλύψει τὴν μέθοδο τῆς μουσικοθεραπείας. Ὃ Πίνδαρος ὑμνεῖ τὸν ̓Ασκληπιό, ποὺ θεραπεύει ὅλες τὶς ἀσθένειες μὲ τραγούδια, ἐνῶ ὁ Θεόφραστος χρησιμοποιοῦσε μελωδίες τοῦ Φρύγιου ἤχου. γιὰ νὰ «ἐπικουφίζει τὰ ἄλγη». ̓Αλλὰ χαὶ τὰ τρία χύρια συστατιχὰ τῆς μουσικῆς, δηλαδὴ μελωδία- -ἁρμονία- ουθμός, τὰ συναντοῦμε παγχοσμίως μὲ τὶς Ἑλληνιχές τους ὀνομασίες ΠΙΡΙΟΚΙΥ- ΠαΙΠΊΟΗγ- τγηι. Ἢ λέξη ρυθμὸς (ἀπὸ τὸ ρῆμα ς ρέω) πρωτοεμφανίζεται στὸν Πάριο ποιητὴ ̓Αρχίλοχο (6δύ- 640 π.Χ.) στὴν πολὺ χαρακτηριστικὴ φράση/στίχο: «Πί ἵγνωσκε δ ̓ οἷος ρυσμὸς ἀνθρώπους ἔἔχει» (μάθε ποιὸς ρυθμὸς/διαίτερη μοίρα χρατᾷ δεμένους τοὺς ἀνθρώπους). Δὲν εἶναι λοιπὸν τυχαία ἡ διάσπαση τῶν χοινωνιῶν, τῶν ὁποίὧν ἔχει χλονιστεῖ ἡ συνεχτιχὴ λειτουργία - ὁ συνεχτιχὸς χρίχος τῆς μουσικῆς, δηλαδὴ ἡ διάσπαση τῆς τάξης ποὺ ὑποθάλλει ὁ ρυθμὸς μὲ τὴν ἀρχέγονη δύναμή του. Ὃ Πλάτων ἔλεγε, πὼς ὅταν ἀλλάζουν οἱ νόμοι τῆς μουσικῆς, ἀλλάζουν καὶ οἱ νόμοι τῆς πολιτείας. γιὰ νὰ μᾶς προὐληματίσει σήμερα μὲ τὰ ἀνωτέρω λεγόμενά του, καθὼς διαπιστώνουμε ὅτι στὶς ἡμέρες μας δὲν μετασχηματίζεται ἁπλῶς ἡ μουσική μας παράδοση. ἀλλὰ θίγεται ὁ ἄμεσα ἢ χαρδιὰ τοῦ μουσικοῦ μας συστή! ματος (κλίμακες χαὶ ουθμοί), ἀφοῦ ἀλλοιώνεται ἡ δομή του, ἄρα καὶ ἡ Ἑλληνικῆς φιλοσοφία. χαι ἀντίληψη περὶ μιᾶς ἐχ τῶν ἐπιστημῶν, τῆς ιιουσικῆς (σύμφωνα μὲ τὸν Πυθαγόρα οἱ ἐπιστῆμες ἦταν τρεῖς, Φιλοσοφία, Γυμναστικὴ καὶ Μουσική. ὅλες οἱ ὑπόλοιπες σημερινὲς θεωρούμενες ἐπιστῆμες ἐθεωροῦντο ὑπὸ τοῦ μεγάλου δασκάλου ὡς «τέχνες»). ΟΙΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ Εἶναι σὲ ὅλους γνωστό, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὴν πανάρχαια ἀκόμα ἐποχὴ προσεπάθη σε νὰ ἐκφράσει συναισθήματα διὰ τῆς μουσικῆς, τῆς ποιή σεως. τοῦ χοροῦ χαὶ τῶν ὀργάνων ἀπευθυνόμενος χαταρχὰς στὸν περίγυρὸ του, χρησιμοποιώντας τὴν μουσικὴ ὡς μέσον ἐπιχοινωνίας. ὡς μέσον διασχεδάσεως, ἀλλὰ χαὶ πρὸς τέρψιν τοῦ ψυχιγοῦ του κόσμου. Δὲν εἰναι τυχαῖο, ὅτι, ὅπως ἀνωτέρω ἀνεφέρθη, οἱ Ἕλληνες θεωροῦσαν τὴν μουσικὴ ὡς θεϊκὴ ἐ ἐπιστήμη. ἡ ὁποία ἐδιδάσχετο στὴν ὑποχρεωτιχὴ ἐκπαίδευση. Με αὐτὴ ἐθεράπευαν τὶς ψυχικὲς ἀσθέψειες χαὶ γενικῶς τὴν θεωροῦσαν ὁ ὡς κάτι τὸ χοινόχτητο. τὸ ὁποῖο ἀπευθυνόταν στοὺς πάντες, ἀνεἙαρτήτως κοινωνικῆς τάξεως, ταν δὲ φυσιχὸ νὰ ἰσχύει ἡ θεώρησή τοὺς αὐτή, ἀφοῦ τὰ Ὁμηριχὰ ἔπη καὶ τὰ λαϊκὰ δημώδη ἄσματα ἦταν καθημερινὰ στὸ στόμα τους. Ἐπικουρικὰ πρέπει νὰ σημει-