ΔΗΜ.ΟΔΥΣ.ΣΤΑΟΘΟΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Οἱ ιστορικὲς καὶ οἱ κοινωνιχὲς δομὲς τῆς Ἑλληνικῆς μουσικῆς παραδόσεως “Ορμώμενος ἀπὸ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Σταύρου Βασδέχη («Λαυλός», Ἰανουάριος 1994, σελ. 8440) περὶ τῆς «παταπτώσεως τῆς μουσικῆς παιδείας στὸ Ρωμαίικο». (πρᾶγμα τὸ ὁποῖο δυστυχῶς ἀληθεύει), ὁράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἀναφερθῶ ἐ ἐχ νέου καὶ μάλιστα ἐχτενέστερα στὸ θέµα τῆς Ἑλληνικῆς μου- σικῆς καὶ τῶν κοινωνικῶν της ἀντικτύπων καθ᾽ ὅλη ν τὴν διάρχεια τῆς µακραίωνης ἱστορίας τοῦ ἔθνους µας. Ἡ λέξη μουσική, ἡ ὁποία αὐτούσια πέρασε σὲ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόσμου (πιιδίζ χ.τ.λ.). προ- έρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ ρίζα μω-, ἣ ὁποία σημαίνει «ἐρευνῶ, ζητῶ νὰ μάθω» (ἀπ᾿ ὅπου προ- έρχονται ἐπίσης οἱ λέξεις μύστης χαὶ μυστήριον). Ὅ Διόδωρος Σιχελιώτης ἀναφέρει, ὅτι οἱ Μοῦσες ὀνομάστηχαν ἔτσι ἀπὸ τὸ μυεῖν ἀνθρώπους. ἐνῶ σύγχρονοί του θεωρητιχοὶ ἀνέφεραν, ὅτι ἡ λέξη μοῦσα ταυτίζεται μὲ τὴν γνώσῃ. «ἐπειδὴ ἁ ἁπάσης παιδείας αὕτη τυγχάνει αἰτίω». Στὴν ἀρχαία Ἕλλη- γιχὴ «μυθολογία» θλέπουµε τὸ πόσο ἁρμονικὰ ἡ ἔννοια τῆς μουσικῆς γεφυρώνει τὸ παρελθὸν μὲ τὸ μέλλον: Οἱ Μοῦσες εἰναι πόρες τοῦ Διὸς καὶ τὴς Μνημοσύνης, ἑ ἐνῶ ὁ ᾿Απόλλων - ἐκτὸς ἀπὸ θεὸς τῆς μουσιχῆς καὶ τοῦ φωτὸς- εἶναι θεὸς τῆς μαντικῆς. ὁ ὁποῖος μὲ τὸ μαντεῖο του ἀναδειχνύεται σὲ ρυθ- μιστὴ τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ κόσμου. Ὁ Απόλλων ἡ ἦταν ἐπίσης καὶ πατέρας τοῦ “Ασχληπιοῦ, χαὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου μποροῦμε νὰ διαχρίνουμε τὴν σχέση μουσικῆς χαὶ ἰα- τρικῆς. ἀφοῦ δὲν ἦταν τυχαία ἣ χρήση τῆς μουσικῆς στὶς ἐγκοιμήσεις στὰ ἀρχαῖα ἱερὰ, στὰ ὁποῖα ἐδίδοντο μουσικὲς συνταγὲς γιὰ θεραπεία ψυχικῶν ἀσθενειῶν, πολὺ πρὶν ἡ σύγχρονη ἐπιστήμη ξα- ναανακαλύψει τὴν μέθοδο τῆς μουσικοθεραπείας. Ὃ Πίνδαρος ὑμνεῖ τὸν ᾿Ασκληπιό, ποὺ θεραπεύ- ει ὅλες τὶς ἀσθένειες μὲ τραγούδια, ἐνῶ ὁ Θεόφραστος χρησιμοποιοῦσε μελωδίες τοῦ Φρύγιου ἤχου. γιὰ νὰ «ἐπικουφίζει τὰ ἄλγη». ᾿Αλλὰ χαὶ τὰ τρία χύρια συστατιχὰ τῆς μουσικῆς, δηλαδὴ µελωδία- -ἁρμονία- ουθμός, τὰ συνα- ντοῦμε παγχοσμίως μὲ τὶς Ἑλληνιχές τους ὀνομασίες ΠΙΡΙΟΚΙΥ- ΠαΙΠΊΟΗγ- τγηι. Ἢ λέξη ρυθμὸς (ἀπὸ τὸ ρῆμα ς ρέω) πρωτοεμφανίζεται στὸν Πάριο ποιητὴ ᾿Αρχίλοχο (6δύ- 640 π.Χ.) στὴν πολὺ χαρακτη- ριστικὴ φράση/στίχο: «Πί ἵγνωσκε δ᾽ οἷος ρυσμὸς ἀνθρώπους ἔ ἔχει» (μάθε ποιὸς ρυθμὸς/διαίτερη μοί- ρα χρατᾷ δεμένους τοὺς ἀνθρώπους). Δὲν εἶναι λοιπὸν τυχαία ἡ διάσπαση τῶν χοινωνιῶν, τῶν ὁποί- ὧν ἔχει χλονιστεῖ ἡ συνεχτιχὴ λειτουργία - ὁ συνεχτιχὸς χρίχος τῆς μουσικῆς, δηλαδὴ ἡ διάσπαση τῆς τάξης ποὺ ὑποθάλλει ὁ ρυθμὸς μὲ τὴν ἀρχέγονη δύναμή του. Ὃ Πλάτων ἔλεγε, πὼς ὅταν ἀλλά- ζουν οἱ νόμοι τῆς µουσικῆς, ἀλλάζουν καὶ οἱ νόμοι τῆς πολιτείας. γιὰ νὰ μᾶς προὐληματίσει σήμερα μὲ τὰ ἀνωτέρω λεγόμενά του, καθὼς διαπιστώνουμε ὅτι στὶς ἡμέρες μας δὲν μετασχηματίζεται ἁπλῶς ἡ μουσική µας παράδοση. ἀλλὰ θίγεται ὁ ἄμεσα ἢ χαρδιὰ τοῦ μουσικοῦ μας συστή! ματος (κλίμακες χαὶ ουθµοί), ἀφοῦ ἀλλοιώνεται ἡ δοµή του, ἄρα καὶ ἡ Ἑλληνικῆς φιλοσοφία. χαι ἀντίληψη περὶ μιᾶς ἐχ τῶν ἐπιστημῶν, τῆς ιιουσικῆς (σύμφωνα μὲ τὸν Πυθαγόρα οἱ ἐπιστῆμες ἦταν τρεῖς, Φιλοσοφία, Γυ- μναστικὴ καὶ Μουσική. ὅλες οἱ ὑπόλοιπες σημερινὲς θεωρούμενες ἐπιστῆμες ἐθεωροῦντο ὑπὸ τοῦ µε- γάλου δασκάλου ὡς «τέχνες»). ΟΙΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ Εἶναι σὲ ὅλους γνωστό, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὴν πανάρχαια ἀκόμα ἐποχὴ προσεπάθη σε νὰ ἐκφρά- σει συναισθήματα διὰ τῆς μουσικῆς, τῆς ποιή σεως. τοῦ χοροῦ χαὶ τῶν ὀργάνων ἀπευθυνόμενος χα- ταρχὰς στὸν περίγυρὸ του, χρησιμοποιώντας τὴν μουσικὴ ὡς μέσον ἐπιχοινωνίας. ὡς μέσον διασχε- δάσεως, ἀλλὰ χαὶ πρὸς τέρψιν τοῦ ψυχιγοῦ του κόσμου. Δὲν εἰναι τυχαῖο, ὅτι, ὅπως ἀνωτέρω ἀνεφέρθη, οἱ Ἕλληνες θεωροῦσαν τὴν μουσικὴ ὡς θεϊκὴ ἐ ἐπι- στήμη. ἡ ὁποία ἐδιδάσχετο στὴν ὑποχρεωτιχὴ ἐκπαίδευση. Με αὐτὴ ἐθεράπευαν τὶς ψυχικὲς ἀσθέ- ψειες χαὶ γενικῶς τὴν θεωροῦσαν ὁ ὡς κάτι τὸ χοινόχτητο. τὸ ὁποῖο ἀπευθυνόταν στοὺς πάντες, ἀνε- Ἑαρτήτως κοινωνικῆς τάξεως, ταν δὲ φυσιχὸ νὰ ἰσχύει ἡ θεώρησή τοὺς αὐτή, ἀφοῦ τὰ Ὁμηριχὰ ἔπη καὶ τὰ λαϊκὰ δημώδη ἄσματα ἦταν καθημερινὰ στὸ στόμα τους. Ἐπικουρικὰ πρέπει νὰ σημει-