ΔΗΜΗΤΡΗΣ. ΛΑΜΠΡΟΥ ᾿Ολίγα περὶ «διονυσιοκολάκων» καὶ ἄλλα τινα ἵναι γνωστὸς ὁ χαρακτηρισμός, ποὺ ἔδινε ὁ ᾿Επίκουρος στὸν Πλάτωνα καὶ τοὺς πλατωνικούς: «διονυσιοκόλακες». Ὁ Νίτσε, ποὺ ἐπισημαίνει τὸ γε- γονός, σχολιάζει (Πέραν τοῦ Καλοῦ καὶ τοῦ Κακοῦ, κεφ. 1): «Αὐτὸ ἐτυμολογι- κὰ σηµαίνει κόλακες τοῦ Διονυσίου, δηλαδὴ ἐξαρτήματα τοῦ τυράννου, ταπει- νοὶ αὐλοκόλακες' αὐτὸ ὅμως σηµαίνει καὶ ἑσμὸ ἠθοποιῶν χωρὶς καμμιὰ σοβα- ρότητα (γιατὶ «διονυσιοκόλαξ» εἶναι μιὰ λαϊκὴ ὀνομασία τοῦ ἠθοποιοῦ)». Βέ- βαια ἡ ἀδίστακτη αὐτὴ ἐπίκριση τοῦ μεγάλου Γερμανοῦ «ἀριστοκράτη ἀναρ- χικοῦ», ἡ στηριγµένη ἔστω στὸν ᾿Ἐπίκουρο, ποὺ «ἀγανακτοῦσε ἀπὸ τὸν µεγα- λοπρεπῆ τρόπο καὶ τὴν ἐπιδεξιότητα (τῶν ἀνθρώπων τοῦ Πνεύματος) νὰ ἐμφα- νίζωνται στὸ προσκήνιο», εἶναι τελείως ἐμπαθὴς καὶ ἄδικη εἰδικὰ γιὰ τὸν Πλάτωνα --ὁ Νίτσε, ὡς γνωστόν, τὸν ἀπεχθανόταν παθολογικά---, τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένη καμμιὰ ἐπιδεξιότητα νὰ αὐτοπροβάλλεται' καὶ οὔτε μπορεῖ νὰ θεωρηθῆ «ἠθοποιὸς χωρὶς καμμιὰ σοβαρότητα» ἕνα πνεῦμα ποὺ δημιούργησε αὐτὸ τὸ κραταιὸ πνευματικὸ οἰκοδόμημα καὶ ταυτόχρονα ἔξο- χο ἔργο ὑψηλῆς τέχνης, ὅπως εἶναι τὸ πλατωνικὸ ἔργο. Οὐχ ἧττον, ὅμως, τὸ πρόβλημα τῶν σχέσεων Πνεύματος- Εξουσίας ἤ μᾶλλον τὸ «δέον» τῆς ἐλευ- θερίας τοῦ Πνεύματος καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας του ἔναντι τῆς Εξουσίας τίθεται ἐδῶ πάνω σὲ ὠμὴ βάση: Πνεῦμα κι Ἐξουσία εἶναι καθ᾽ ἑαυτὰ πράγματα ἀ- συµβίβαστα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρχουν στὴν βαθύτερη ὑπόστασή τους ποτέ, ἐφ᾽ ὅσον ἀπαραίτητη προὐπόθεση τοῦ πρώτου εἶναι ἡ χωρὶς κανέ- να ἀπολύτως περιορισμὸ ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας κι ἀπαραίτητη προὐπόθε- ση τῆς δεύτερης εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο, δηλαδὴ ἡ ὕπαρξη καθωρισμένων δογματικῶν πλαισίων, µέσα στὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζεται ἡ πεμπτουσία τῆς Ἔ- ξουσίας, ἡ Δύναμη. (Ώὔλεγα, ὅτι αὐτὸ ποὺ ἐνωχλοῦσε τότε τὸν Ἐπίκουρο, ἡ προσέγγιση, καὶ δὴ ἡ δουλικὴ προσέγγιση τοῦ Πνεύματος στὴ Δύναμη, ἔχει γίνει κανόνας σήµερα. Κανόνας, ὄχι µόνο ὡς πρὸς τὴν ὑποταγὴ τῆς Διανοήσεως στὴν ἐξου- σιαστικἡ σκοπιμότητα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴ συμβολή της στὴν γέννηση καὶ γιγάντωση αὐτοῦ τοῦ σύγχρονου Τέρατος, συμβολὴ ποὺ δὲν εἶναι καθόλου ἐ- πιβοηθητικὴ καὶ δευτερεύουσα, ἀλλὰ παράγουσα καὶ πρωταρχική. Συχνότα- τα, ἄν ὄχι πάντοτε, ἡ Ἐξουσία μορφοποιεῖται καὶ τίκτεται, ἀφοῦ κυηθῆ ἐπὶ πολὺ ἤ ἐπ᾽ ὀλίγον στὴ μήτρα τοῦ «Πνεύματος», «Πνεύματος», ἐννοεῖται, δογ- ματικοῦ κι ἐξουσιαστικοῦ, εἴτε ὑπὸ τύπον θεωρίας ἰδεολογικοῦ, κοινωνικοῦ, πολιτικοῦ, θρησκευτικοῦ συστήματος, ποὺ οἱ ἐξουσιαστές, μὲ τὴν στενὴ ὀργανωτική-πρακτικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου, ἐρχόμενοι δεύτεροι, τὴν ὑλοποιοῦν, μεταβάλλοντάς την σὲ ἐξουσιαστικὸ κατεστημένο, μοιραῖα ἀνελεύθερο καὶ δογματικό, εἴτε ---τὸ χειρότερο--- ὑπὸ τύπον «πνευματικῆς» καθοδηγήσεως πρὸς ἕνα τρόπο θεωρήσεως τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου αὐτόχρημα σκοταδιστι- κό, μαζοποιητικό, ἀφύσικο, ἄλογο καὶ προδοτικὸ τῆς γνήσιας ἀνθρώπινης φύσεως. Περιττεύει ν᾿ ἀναφέρω ἐδῶ τὶς περιπτώσεις ποὺ ἄνθρωποι, τυπικά, τοῦ Πνεύματος ---ἀπὸ τὸν Παῦλοώς τὸ Μάρξ κι ἀπὸ τοὺς θεωρητικούς, Βολ- ταῖρο, Μοντεσκιέ κλπ., δημιουργοὺς τοῦ ᾿Αστισμοῦ μέχρι τοὺς νεώτερους ἰ- δεολόγους παντὸς -ισμοῦ--- στὴν πραγματικότητα δημιούργησαν, συνειδητὰ ἤ ἀσυνείδητα, ἀδιάφορο, ἤ ἐνίσχυσαν αὐτοὶ τὴν Ἐξουσία μὲ τὸ δογματισμό τους, ὥστε σιγά-σιγά νὰ φθάση στὶς σύγχρονες τερατώδεις καὶ διαστρεβλωτι- κὲς τῆς ζωῆς µας διαστάσεις της.