ΡΕΝΟΣ ΗΡΑΚΛΗ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Κριτική τῆς Νεοελληνικῆς 1 ραμματείας γη ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΑ4ΙΚΟ - 4ΗΜΟΤΙΚΗ ΚΑΙ 10ΟΓΙ4Α ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ - ΚΟΙΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ -Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Ἢ βαθύτερη ταυτότητα ἤ ψυχὴ ἑνὸς λαοῦ, καὶ μαζὶ τὸ σὰν κομμάτι κοινοῦ ὑφάσματος, ὅπου πάνω μὲ τὰ δικά του σὰν «ξεχωριστά» βιώματα φαίνεται «κεντημένο» τὸ πρόσωπο κάθε ἀτόμου τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, δέ δίνον- ται ἀπὸ τίποτ᾽ ἄλλο τόσο ἄμεσα καὶ χεροπιαστά, τόσο βέβαια ἀναγνωρίσι- μα καὶ ἐπαναγνωρίσιμα (διακρινόμενα, πάντα, ἀπ᾽ ὅποια ἄλλα, κάθε στι- γμή), ὅσο ἀπ᾿ τὴ λογοτεχνία του-- ἀπ᾽ αὑτήν κυριώτατα, γιατ᾽ εἶν᾽ ὀρ- γανικά συμφυής μὲ τὸ ριζικό προῦποθετικό τῆς ὅλης συνείδησης: τὴ γλῶσ- σα του -- κ᾿ εὐρύτερα παραπέρα: ἀπ᾽ τὴν ὅλη σφαῖρα κάθε τέχνης καὶ πνευματικῆς του δημιουργίας, κάθε εἴδους ἔκφρασής του, κοινῆς ἤ ἀτομι- κῆς, δημοτικῆς ποὺ συνηθίζουμε νὰ λέμε --- κ᾿ εἶν᾽ ὅρος ποὺ ἀπόμεινε ἀπὸ καιροὺς ὅπου βασικός κοινωνικὸς πυρήνας ἦταν ἡ κλειστή ἐκείνη ἀγροτι- κὴ κοινότητα καὶ πρωταρχική κοινωνικὴ ἔννοια ἡ τοῦ ἑκάστοτε ζῶντος καὶ δρῶντος δήμου της, μὲ τοὺς παραδοσιακούς κώδικες ζωῆς --- ἤ λόγιας, ὅ- πως κράτησε καταχρηστικά νὰ ὀνομάζεται --- καὶ κατὰ παρέκταση (σχε- δὸν πάντ᾽ ἀβασάνιστα) καὶ νὰ θεωρῆται -- κάθε προσωπικὴ κ᾿ ἐπώνυμη. Καὶ λέω «καταχρηστικά» κι «ἀβασάνιστα», γιατὶ διόλου δέν εἶν᾽ ὅλες οἱ προσωπικές δημιουργίες λόγιες πράγματι, στὴν αὐστηρή σημασία τοῦ ὅρου - λόγιο: τὸ ἀπὸ λογιοσύνης, ὄχι τὸ ἀπὸ ζωῆς ---, ἐνῶ κι ἀναμφισβήτητα προσωπικές ὑπάρχουν, ποὺ ἡ οὐσία τῆς ἔμπνευσης καὶ τῆς πλάσης τους τὸ φωνάζει πειστικώτατα πὼς εἶναι τέτοιες, παρά τὸ ντύμα τους τὸ κοινό, κι ὡστόσο δέν εἶναι οὔτε κἄν ἐπώνυμες, ἀλλὰ καὶ βρίσκονται μπολιασμένες ἰ- σχυρά καὶ λειτουργοῦν ὀργανικώτατα στὸν κορμὸ μιᾶς δημοτικῆς παράδο- σης. Πολλές, καὶ σπουδαιότατες μάλιστα. Καὶ στὴ δικιά μας δημοτικὴ πα- ράδοση σημαντικώτατες. Ὅπως Ἡ Λιογέννητη θάλεγα: καὶ τὸ μοναδικό τραγούδι Τοῦ νεκροῦ ἀδελφοῦ: καὶ τὸ ἀνθηρότατο μεσαιωνικό Τοῦ Μαυρια- νοῦ καὶ τῆς ἀδελφῆς του, καὶ ἄλλα, ποὺ ἀπαιτοῦν εἰδικώτερη ἐξέταση, κι ἀ- ποδείξεις βέβαια, γιὰ τὸν κατάδηλο χαρακτῆρα προσωπικῆς δημιουργίας ποὺ ἐμφανίζουν, μὲ πλεῖστα ριζικῶς προσδιοριστικὰ στοιχεῖα καὶ ποιότη- τες ἰδιάζουσες καὶ εἰδοποιές. ᾿Αλλὰ τὰ θέματ᾽ αὐτὰ πολύ ἀβληχρά ἔχουν ἀ- πασχολήσει κι ἀντιμετωπιστῆ ἀπ᾽ τοὺς ἐλάχιστους παλιοὺς εἰδικούς μας -- κ᾿ ἐννοῶ, φυσικά, τοὺς δυό κυρίως ἐπαΐοντας ἐν προκειμένῳ: τὸν γενικώτε- ρα ἀνεκτίμητο ἱδρυτὴ τῆς Λαογραφίας μας Νικόλαο Πολίτη, καὶ τὸν σοβα- ρώτερο μελετητὴ καὶ κριτικὸ τῶν δημοτικῶν μας τραγουδιῶν, τὸν Γιάννη "Αποστολάκη ---, ἐνῶ ἐξ ἄλλου βάρυναν ἰδιαίτερα στὴ σχετικὴ γραμματεία μας καὶ κρατήσασα γνώμη ὅλες ἐκεῖνες οἱ ἐν πολλοῖς α ρῥγίογὶ θέσεις ποὺ «ἀ- πόλυτα στεγανά» τάχα βλέπαν νὰ χωρίζουν «ἀνυπέρβατα» τὴ λόγια ἀπὸ κάθε σύστοιχη δημοτικὴ ἤ λαϊκὴ δημιουργία --- Γιάννης ᾿Αποστολάκης (διό, κατὰ βάση, κ᾿ οἱ τόσο σφοδρές ἐπικρίσεις του τῶν Βαλαωρίτη, Κρυ- στάλλη κι ὅποιων ἐν γένει «μιμητῶν» τῆς δημοτικῆς µας παράδοσης, ὅσο καὶ τῶν συλλογέων δημοτικῶν µας τραγουδιῶν, κυρίως γιατὶ δέν ἐξωβέλι- σαν «νόθα» καὶ «λόγια» διάφορα παρεισφρύσαντα «ὡς μὴ ἔδει» κ.λ.), ἀλλὰ κι ὁ πατέρας µου (ποὺ γι’ αὐτό κ᾽ εἶχε ἀποκλείσει τὸ δημοτικὸ τραγούδι καὶ