ΚΟΝΣΤ.Ι. ΨυωΜΑΔΑΚΗΣ Ὃ Λιμναῖος Οἰχισμὸς τῆς Καστοριᾶς Ὃ ἐπισκεπτόμενος τὴν γραφικὴ Καστοριὰ δοκιμάζει εὐχάριστη ἔκπληξι, ὅταν ξεναγῆται, συνήθως πρὶν ἀπὸ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ, εἰς μίαν ἰδιωτικήν «Ἔκθεση Μνημείων Καστοριᾶς» ἐπὶ τῆς παραλιακῆς λεωφόρου Μ. ̓Αλεξάνδρου 89. Ἐκεῖ εὗρίσκεται πρὸ μιᾶς ἐντυπωσιακῆς συλλογῆς προπλασμάτων («μακεττῶν») τῶν σημαντικωτέρων θυζαντινῶν ναῶν καὶ τῶν μακεδονικῆς τεχνοτροπίας «ἀρχοντικῶν» τῆς ἱστορικῆς πόλεως. Τὸ ἐνδιαφέρον του ὅμως προσελκύεται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ μίαν ἐντυπωσιακὴν ἀναπαράστασιν ἑνὸς προϊστορικοῦ λιμναίου οἰκισμοῦ (εἰκ. 1), ὁ ὁποῖος ναὶ μὲν ἐνετοπίσθη κατὰ τὴν προπολεμικὴν ἤδη ἐ ἐποχὴν' παρὰ τὸ χωρίον Δισπηλιὸ τῆς Ν. ὄχθης τῆς λίμνης τῆς Καστοριᾶς, ἀλλὰ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὸ ἐνδιαφέρον δι ̓ αὐτὸν ἀνεζωπυρώθη διὰ νεωτέρων ἀρχαιολογικῶν ἐρευνῶν ἐκεῖρ ἐκορυφώθη δὲ διὰ τῆς ἀνακαλύψεως εἰς τὸν δυθὸν τῆς λίμνης κατὰ τὸ θέρος τοῦ 1993 τῆς γνωστῆς Ευλίνης πινακίδος μὲ τὴν προϊστορικὴν γραφὴν (« ̓Απογευματινὴ» 17-2-94 καὶ «Δαυλός», τεῦχ. 147). Τὰ ἀφιλοκερδῶς ἐχτιθέμενα ἐκεῖ καλλιτεχνήματα εἶναι «ἔργον ζωῆς» ἑνὸς καὶ μόνον ἀνθρώπου, τοῦ κ. Νίκου Πιστικοῦ, γεννηθέντος τὸ 1925 ἐκ γονέων προσφύγων τῆς Μ. ̓Ασίας. Ἐφοίτησε μόνον εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον καὶ ἤσκησε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ κουρέως, ἐπιδιδόμενος ὅμως ἀπὸ τοῦ 1952 καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν καλλιτεχνικῶν ξυλουργημάτων τοῦ εἴδους τῶν «σουδενίρ». Τότε ἀνεκάλυψε καὶ ὁ ἴδιος τὸ ἔμφυτον τάλαντόν του καὶ ἀπεφάσισε νὰ τὸ ἀξιοποιήσῃ κατασχευάζων προπλάσματα ναῶν ἀρχικῶς καὶ παραδοσιακῶν «ἀρχοντικῶν» κατόπιν, μὲ τόσην δὲ ἐπιτυχίαν, ὥστε νὰ θαυμάζωνται καὶ ἀπὸ ἐπαγγελματίας τοῦ εἴδους διὰ τὴν ἀρτιότητα τῆς κατασκευῆς των μέχρι καὶ τῆς ἐλαχίστης λεπτομερείας. Ὡς ὑλικὰ ἐχρησιμοποιοῦσε γύψον, ξύλον, πολυεστέρα, μαρμαρόσκονη κ.λπ. Ἐργαζόμενος ἐπὶ 3-4 ὥρας χαθημερινῶς ἐχρειάζετο περίπου 5 μῆνας διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν κάθε ἔργου του. Πρὸ διετίας παρακινηθείς ἀπὸ τὰ ἀρχαιολογικὰ εὑρήματα, παλαιὰ καὶ πρόσφατα, εἰς τὸν λιμναῖον οἰκισμὸν τοῦ Δισπηλιοῦ, ἀπεφάσισε ν ̓ ἀναπαραστήσῃ καὶ αὐτόν. Τὸ ἔργον ἐπερατώθη κατὰ τὸν Μάιον τοῦ 1992. Φυσικὰ εἰς τὸ πρόπλασμα τοῦτο ἀναπαρίσταται μόνον ἕνα μικρὸν μέρος τοῦ οἶχισμοῦ, μιὰ «γειτονιά» του, δεδομένου ὅτι ὅλος ὁ οἰχισμὸς καλύπτει ἔκτασιν δύο περίπου χιλιομέτρων, ἀπὸ Δισπηλιοῦ μέχρι Μαυροχωρίου τῆς Α. ὄχθης", στηριζόμενος, ὅπως ὑπελογίσθη, εἰς 500.000 ἕως ἕνα ἑκατομμύριον (1) πασσάλων, ἀναδεικνυόμενος οὕτω ὡς ὁ μέγιστος λιμναῖος οἰκισμὸς τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Εὐρώπης. Εἰς τὸ πρόπλασμα φαίνονται νὰ ἐπιπλέουν καὶ σκάφη. Πράγματι ἀνευρέθη εἰς τὴν ξηρὰν καὶ εἰς δάθος 0,6 μ. ἕνα μονόξυλον διαστάσεων 4,9Χ0,7 μ., τὸ ὁποῖον ὅμως ἐκαλύφθη καὶ παλιν πρὸς ἀποφυγὴν διαλύσεώς του μετὰ τὴν ̓ἐπαφὴν μὲ τὸ ἀτμοσφαιρικὸν ὀξυγόνον ́. Ὅλη ἡ πέριξ περιοχὴ θρίθει προϊστορικῶν εὑρημάτων, δηλ. ὅπλων, οἰκιακῶν σκευῶν, ἐργαλείων κ.λπ. ἐκ λίθου, ὀστοῦ ἤ πηλοῦ. "δη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν πρώτων ἀνακαλύψεων τοῦ χαθηγητοῦ Κεραμοπούλου (1932-36) ὁ τότε μητροπολίτης ΝικηΦόρος, καταγόμενος ἐκ Δισπη λιοῦ, συνέλεξεν ἀριθμὸν ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα μετὰ τὸν θάνατόν του περιῆλθον εἰς τὸ Βυζαντινὸν Μουσεῖον Καστοριᾶς. ̓Αλλὰ καὶ εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον τοῦ Δισπηλιοῦ λειτουργεῖ ἐπισήμως Προϊστορικὸν Μουσεῖον, ὅπου φυλάσσονται ὅλα τὰ εὑρήματα τῆς περιοχῆς". Τὸ ἐνδιαφέρον εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ λιμναίου οἰκισμοῦ τῆς Καστοριᾶς εἶναι τὸ