ΕΥΑΙΓΓΕΛΟΣ ΤΓ. ΡΟ2ΖΟΣ. Θουκυδίδης: ὃ θεμελιωτὴς τῆς πολιτικῆς σκέψης ] σως τὸ πιὸ κτυπητὸ δεῖγμα τῆς ἐποχῆς μας, ποὺ φανερώνει τὴν παρακμὴ καὶ τὴν ἀποσύνθεση τῶν ἀξιῶν μας, εἶναι ἡ περιφρόνηση καὶ ἡ ἀδιαφορία μας ἀπέναντι στοὺς μεγάλους πνευματικούς μας δημιουργούς. Παλαιοὺς καὶ νεώτερους, εἴτε ποιητὲς εἶναι αὐτοὶ ἤ ἱστορικοί, φιλόσοφοι... Δυστυχῶς τὴν ἴδια τύχη ἔχει καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ μεγάλους στοχαστές μας ὅλων τῶν ἐποχῶν, πού, παρ ̓ ὅλον ὅτι ἔζησε καὶ ἔγραψε πρὶν δυόμισυ χιλιάδες χρόνια περίπου, διατηρεῖ τὸ ἔργο του τὴν ἐπικαιρότητά του καὶ τὸ ἐνδιαφέρον του ἁδιάπτωτο ἕως σήμερα. Πρόκειται γιὰ τὸν ̓Αθηναῖο Θουκυδίδη, τὸν πατέρα τῆς ἐπιστημονικῆς ἱστορίας καὶ τῆς πολιτικῆς σκέψης. Ἐαφνιάζεται κανεὶς μὲ τὴν διαχρονικἡ ἰσχὺ τῶν συμπερασμάτων του. Ὅλα ὅσα εἶχε διαπιστώσει καὶ πεῖ τότε ἰσχύουν πάντοτε. Ὅλα ὅσα ἕγιναν, τότε, συνεχίζονται νὰ γίνονται καὶ στὶς μέρες μας, Ἔφ ̓ ὅσον δὲν ἄλλαξε (οὔτε μπορεῖ εὔκολα ν ̓ ἀλλάξει) ἡ ἀνθρώπινη φύση, οἱ ἄνθρωποι στὶς μεταξύ τους σχέσεις μέσα καὶ ἔξω ἀπὸ τὶς «πόλεις» τοὺς θὰ συμπεριφέρονται καὶ θὰ ἀντιδροῦν πάντα σύμφωνα μὲ τοὺς τρόπους ποὺ περιέγραψε ἐκεῖνος, Ὅλα τέλος τὰ προβλήματα τῆς πολιτικῆς, τῶν διακρατικῶν σχέσεων, τὰ προβλήματα ποὺ σχετίζονται μὲ τὶς ἠθικὲς σχέσεις, τὴν συμπάθεια, τὸ φόβο, τὴν ἐκδίκηση, τὴν πρόληψη ἢ τὴν βία μᾶς τὰ τοποθετεῖ μὲ ἀπόλυτη σαφήνεια καὶ στὶς πραγματικές τους, πάντοτε, διαστάσεις. Γιὰ τοὺς μαθητὲς καὶ τοὺς μελετητές του, γιὰ μᾶς, ὅλα σχεδὸν γύρω ἀπὸ τὴν πολιτική, τὴν εἰρήνη καὶ τὸ πόλεμο, τὴ δημοκρατία καὶ τὴν ὀλιγαρχία ἔχουν πλέον λεχθεῖ. “Ὅλοι οἱ μεταγενέστεροι δὲν ἔκαναν, ἄσχετα ἄν τὸ γνώριζαν ἤ ὄχι, παρὰ ἐπεξηγήσεις καὶ συμπληρώσεις στὴ σκέψη του, “Ὅπως καὶ ὅλες οἱ μετὰ τὸν Πελοποννησιακὸ Πόλεμο συγκρούσεις, ὁποιασδήποτε κλίμακας ἤ σ ̓ ὁποιοδήποτε σημεῖο τοῦ κόσμου, γιὰ ὁποιοδήποτε λόγο, δὲν εἶναι παρὰ ἐπαναλήψεις. "Ολοι ἄλλωστε οἱ πόλε- μοι δημιουργοῦν τὰ ἴδια διλήμματα, τὶς ἴδιες προβληματικές, καταλήγουν στὰ ἴδια ἁδιέξοδα καὶ ἔχουν τὶς ἴδιες μοιραῖες ἐπιπτώσεις ποὺ εἶχε ἐκεῖνος. Ὅσο λοιπὸν μποροῦμε νὰ ποῦμε, πὼς ἡ πολιτικὴ σκέψη τοῦ Θουκυδίδη ἔχει ἀπόλυτη ἰσχὺ καὶ σήμερα, καὶ τίποτα, ἤ σχεδὸν τίποτα, δὲν ἔγινε ὡς τώρα ποὺ ἐκεῖνος νὰ μὴ τὸ εἶχε προβλέψει, περιγράψει ἤ ἀναλύσει, τὸ ἴδιο μποροῦμε νὰ ποῦμε καὶ γιὰ τὶς ἀνθρώπινες κοινωνίες καὶ τὶς διεθνεῖς σχέσεις. Οἱ «νόμοι» ἤ, καλύτερα, οἱ «ὁμοιομορφίες», γιὰ νὰ θυμηθοῦμε τὴν διατύπωση τοῦ Β. Παρέτο, τοῦ Θουκυδίδη ἔχουν πάντοτε τὴν ἴδια ἰσχύ, γεγονὸς ποὺ σημαίνει, πὼς ὁ «πελοποννησιακὸς πόλεμος» συνεχίζεται πάντοτε. Στὴν σύγχρονη παγκόσμια σκακιέρα παίζουν τὸ ἴδιο, τὸ αἰώνιο παιχνίδι τῆς πολιτικῆς ἀντιπαράθεσης, οἱ κάθε φορὰ μεγάλες δυνάμεις σὲ μιὰ ἀδιάκοπη προσπάθεια ἐξισορρόπησης καὶ ἐπικράτησης, προβολῆς καὶ ἐπέκτασης τῆς δύναμής τους... λλὰ ἄς ἔρθουμε καλύτερα στὸν ἴδιο τὸ μεγάλο ̓Αθηναῖο ἱστορικὸ καὶ πολιτικὸ φιλόσοφο καὶ ἄς προσπαθήσουμε, πολὺ συνοπτικά, νὰ μποῦμε στὰ μύχια τῆς σκέψης του. Νομίζω, πώς, πρῶτα-πρῶτα, ὁ Θουκυδίδης ὑπῆρξε ἕνας μεγάλος ρεαλιατής. ̓Απόφυγε νὰ δώσει στὸ μήνυμά του ἠθικοπλαστικὸ περιεχόμενο ἤ μεταφυσικὲς προεκτάσεις. Οἱ Θεοί, τὸ πίστευε ἀκράδαντα, δὲν ἀνακατεύονται στὶς ἀνθρώπινες σχέσεις. Ὅσα ἔγιναν ἤ θὰ γίνουν στὸ μέλλον, θὰ ἔχουν πάντα τὰ ἴδια κίνητρα. Τὰ συμφέροντα, οἱ φιλοδοξίες, τὰ πάθη, ὁ πόθος γιὰ ἐκδίκηση, τὸ ἄπλωμα τῆς ἐξουσίας, ὁ φόβος, οἱ ἀνάγκες εἶναι καὶ θὰ εἶναι πάντα τὰ βασικότερα κίνητρα τῆς ἰστορίας. Οἱ συγκρούσεις, ἀναίμαχτες στὸ χῶρο τῶν διπλωματικῶν σχέσεων, τῶν ἐμπορικῶν καὶ πολιτιστικῶν ἀνταλλαγῶν ἤ αἱματηρὲς καὶ βίαιες, θὰ ξεκινοῦν πάντα ἀπὸ τὰ ἴδια αἴτια: τὴν ἀνάγκη ἐὀπιβίωσης, τὸ αἴσθημα ἀνασφάλειας, τὴ θέληση γιὰ ἴσχυρο-