, 3 , ε ε Ο Ἡράκλειτος ἐπιστρέφει «Ἤτοι μὲν πρώτιστα Χάος...», μᾶς μετέφερε κάποτε ὁ Ἡσίοδος ἀπὸ τὰ πανάρχαια ἆ τῶν ̓Ακαρνάνων ἱερέων καὶ τοῦ Μουσείου τοῦ Ἑλικῶνος. Φαίνεται ὅμως, ὅτι τὸ Χάος δὲν ἦταν μόνο πρώτιστα, ἀλλὰ ὑπάρχει συνεχῶς ἢ «Ἑανα-υπάρχει». Πολὺς λόγος γίνεται τώρα τελευταῖα στὴν Εὐρώπη καὶ ̓Αμερικὴ γιὰ τὸ Χάος, τὴ χαοτικἡ συμπεριφορὰ πλείστων ὅσων φυσικῶν συστη μάτων, ἀκόμη καὶ αὐτὴν τῶν πωλήσεων τῶν χάμπουργκερ ἢ τῶν οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν κρίσεων. Ανακαλύπτεται λοιπὸν μὲ ἐκπληκτικὰ (. ιχχαοτιχὰ) ταχεῖς ρυθμούς, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τῶν φυσικῶν συστημάτων δὲν εἶναι οὔτε πεθιοδιχὴ οὔτε μὴ περιοδική, οὔτε τυχαία οὔτε μὴ τυχαία, οὔτε ἐμφανίζει νεφελώματα (ἀυ(615) οὔτε δὲν ἐμφανίζει... Τότε τί εἶναι; Εἶναι πολυ-μεταθλητή, δηλ. ἄλλοτε κανονική, ἄλλοτε περιοδική, ἄλλοτε σχεδὸν περιοδική, ἄλλοτε νεφελώδης -- ἀλλὰ ποτὲ ἀπόλυτα ἐπαναλαμθανόμενη, δηλ. ποτὲ ἀπόλυτα προόλέψιμη. Αὐτὴ δὲ ἡ συμπεριφορὰ θεωρεῖται πρὸς τὸ παρὸν ὅτι αὐτοοργανώνεται, δηλ. ουθμίζεται ἔκ τῶν ἔσω, μὲ ἄγνωστο ἐπὶ τοῦ παρόντος τρόπο. Ἡ δὲ πορεία τῶν συστη μάτων αὐτῶν στὸ χρόνο θεωρεῖται ἑ ὅτι ἐμφανίζει ἕ ἕναν χοχλιοειδῆ χαρακτῆρα, δηλ. μὴ γραμμικό. Ἐμεῖς, οἱ παρατηρητές, ποὺ τυχαίνει νὰ εἴμαστε μέσα στό σύμπαν, ὑποκείμεθα στοὺς ἴδιους «νόμους». Αὐτὴ ἧ σοθαρότατη παρατήρηση ἔχει σαφέστατα σχέση μὲ τὸν τρόπο ποὺ ἀντιλαμδανόμαστε τὰ πράγματα γύρω μας κατὰ καιροὺς καὶ θεθαίως μὲ τὸν τρόπο. ποὺ ἐχφράζουμε αὐτές μας τὶς ἀντιλή ψεις, ̓Αμέσως ἔρχονται στὸ νοῦ οἱ ἀχόλουθες σκέψεις: Εἶναι ἴσως συγκλονιστικὸ νὰ ἐμφανίζεται μία θεωρία «τοῦ Χάους» ἐ ἐκεῖ ἀκριδῶς ποὺ πιστεύαμε, ὅτι ἐλέγχουμε σχεδὸν ὁ ἀπόλυτα τὸν τρόπο ἐξέλιξης τῶν πάντων γύρω μας. Ἐκεῖ, ὅπου θεωρούσαμε, ὅτι πλέον εἶναι προὀλέψιμα ὅλα καὶ ὅτι οἱ μηχανισμοὶ τῆς φύσης εἶναι σὲ πολὺ μεγάλο δαθμὸ κατανοητοὶ καὶ ἐπαρχῶς προσομοιούμενοι. Καὶ ἀρκεῖ πλέον ὁ ἄνθρωπος νὰ κάνει τὶς κατάλληλες κινήσεις, γιὰ νὰ παρέμδει στὴν ἐξέλιξι τῶν φυσικῶν φαινομένων. Μέσα λοιπὸν σ ̓ αὐτὸ τὸ αἴσθημα τῆς εὐφορίας ἔρχεται τὸ Χάος. ̓Απὸ αὐτοὺς τοὺς ἴδιους τοὺς μαθητὲς-θιασῶτες τοῦ ἐλεγχόμενου- καθορισμένου προτύπου. Οἱ ὁποῖοι τώρα τρέχουν νὰ προλάδουν συναγωνιζόμενοι στὸ πόσα ἐπίπεδα πολυπλοκότητας (5ί9) τοῦ Χάους θὰ ἀναδείξουν μέσα ἀπὸ τὶς ἐργασῖες τους: Αν ἑὑπάρχει μονο-επίπεδο Χάος ἢ πολυ- επἰπεδο. ̓Αν εἶναι χαμηλοῦ θαθμοῦ/τάξης Χάος ἢ ὑψηλοῦ. Καὶ τὸ «δυστυχέστερο» ὅλων εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ θεώρη ση εἶναι ταχύτατα ἐξαπλούμενη καὶ ἐφαρμοζόμενη σὲ ἐντελῶς «διαφορετικοὺς» τομεῖς τῆς ἐπιστήμης. ̓Απὸ τὴν κοινωνιολογία ὣς τὴν ἀστροφυσικὴ καὶ ἀπὸ τὴν ὠκεανογραφία ὡς τὴ σεισμολογία. Πρόσφατα σὲ παγκόσμιο συνέδριο μαθηματικῆς (θεωρητικῆς) γεωφυσικῆς στὴ Νίκαια τῆς Γαλλίας μὲ παρόντες τοὺς σημαντικότερους ἐρευνητὲς σὲ διαφορετικοὺς ἐπιστημονικοὺς τομεῖς τῆς φυσικῆς ἕνας χοινωνιολόγος «πῆρε» τὶς ἐξισώσεις του καὶ τὶς ἐφάρμοσε στὴ σεισμολογία, χωρὶς κανεὶς νὰ πεῖ τίποτε, ἐκφράξοντας ἔ ἔτσι μὲ τὸν πιὸ εὔγλωττο τρόπο τὴν παγκόσμια (516) (υπηίνετθαὶ, καλύτερα) ἐφαρμογὴ τῆς ἀνωτέρω θεώρη σης. Ἴσως τὸ προηγούμενο παράδειγμα φαντάζει ὑπερθολικό, καὶ φυσικὸ εἰναι νὰ ὑπάρχουν (καὶ ὑ ὑπῆ ρξαν) διάφορες ἀπόψεις καὶ ἀντιδράσεις. Ὅμως ὑ ὑπάρχουν παράλληλα σὲ πολλὰ ἐ ἐπιστημονικά πεδία (καὶ στὴν ἴδια τὴ ζωὴ) ἐδῶ καὶ πολὺ καιρὸ ἀποθηκχευμένες πληροφορίες, ποὺ ἀκριθῶς δείχνουν αὐτὴ τὴ μὴ -κανονικότητα τῆς συμπεριφορᾶς διαφόρων φυσικῶν φαινομένων. ̓Ατυχῶς μέχρι πρό τινος οἱ πλη ροφορίες ἔἔμεναν στὸ ράφι, γιατὶ δὲν ταίριαζαν στὰ «κανονικὰ» καὶ χυρίως γραμμικὰ προσομοιώματα (μοντέλλα) τῶν ἐποχούμενων σοφῶν. Ὅμως αὐτὲς εἶναι -- κατὰ τὴ γνώμη μου --ὁ καταλύτης, ποὺ ἀμθλύνει τὴν ἀντίσταση ἀνάμεσα στὶς διάφορες εἰδικότητες καὶ θοηθᾶ δραματικὰ τὴν «ὄσμωση» τῆς γνώσης. ̓Αλλιῶς θὰ ήταν πάρα πολὺ δύσκολο γιὰ κάποιον π.χ. φυσικὸ νὰ δεχθεῖ νὰ συζητήσει τὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς κοινωνιολόγου, ὅπως ἄλλωστε συνέθαινε μέχρι πολὺ πρόσφατα καὶ ἴσως συμδαίνει ἀκόμη. Πρὸς γενικὴ κατάπληξη τὰ «σύνορα» πέφτουν τὸ ἕνα μετὰ τὸ ἄλλο - ὄχι θέδαια πὼς ἐξέλιπαν οἱ περιχαραχωμένοι στὴν εἰδικότη τά τους δογματιστές. Ὅμως ἡ χιογοστιθάδα τῆς ἀλλαγῆς δὲν σταματᾶ. Ὃ «περήφανος» εὐρωπαϊκὸς πολιτισμός, ἀφοῦ πῆρε τὴν ἑνιαία ἑλληνικὴ Φιλοσοφία καὶ τῆν κατακερμάτισε ὅσο πιὸ πολὺ μποροῦσε, τώρα θαδίξει όλοταχῶς πρὸς τὴν .. ἑνιαία ἐπιστήμη! Πρὸς μεγάλη ἀπογοήτευση τῶν προ-οδευτικῶν, ποὺ ἔθλεπαν παντοῦ γραμμικὲς ἢ καὶ ἐκθετικὲς πορεῖες, ἡ φύση δὲν εἶναι γραμμική. Καὶ οὔτε ἐμεῖς, δηλαδὴ ἡ συμπεριφορά μας, ὁ πολιτισμός μας. Ἴσως αὐτὸ νὰ ἐξηγεῖ καὶ τὴν «ἐπανάληψη» τῆς Ἱστο---Ὁ--