ΚΩΣΤΗΣ ΨΥΧΟΓΥΊΙΟΣ Μία «ἡμερολογιακὴ» ἑρμηνεία τῶν σημείων τοῦ Δίσκου τῆς Φαιστοῦ' ᾿Ανεύρεσις καὶ καταγωγὴ Ὁ φημισμένος Δίσκος τῆς Φαιστοῦ ἀνεκαλύφθη τῷ 1908 ὑπὸ τοῦ Λ. Περνιέ, τῆς ὑπὸ τὸν Φρ.” Αλμπερ ἰταλικῆς ἀρχαιολογικῆς ἀποστολῆς, ἐντὸς τῶν ἐρειπίων τοῦ Παλαιοῦ ᾿Ανακτόρου τῆς Φαιστοῦ. Ὁ ἀρχαιολόγος Γ. Κάδογκαν περιγράφει": «Αν περιπατήσῃς κατὰ μῆκος τοῦ λόφου πρὸς τὴν Ανατολήν, Φθάνεις εἰς κάποια κτίσματα τῶν Παλαιῶν ᾿ Ανακτόρων ἢ μᾶλλον τῆς πρώτης φάσεως τῶν Νέων ᾿Ανα- Χτόρων. Τὸ πρῶτον (κτίριον) ἔχει μίαν σειρὰν κιδωτίων ὑπὸ (λασπο-)πλίνθων (φτιαγµένων), ἐκ τῶν ὁποίων δύο ἔχουν ἐπιχρισθῆ ἐσωτερικῶς μὲ λευκὸν γυψοκονίαµα. Ο Δίσκος τῆς Φαιστοῦ, πήλινός τις δίσκος μὲ τυπωµένην καθεμίαν πλευράν του διὰ εἰκονιστικῶν σημείων τοποθετημένων σπειροειδῶς, εὑρέθη ἐντὸς ἑνὸς ἐ ἐχ τῶν κιδωτίων αὐτῶν. Μήτε ἡ χρῆσις του μηδὲ ἡ ἀπωτέρα προέλευσίς του ἔχουν κα- θορισθῆ", μηδὲ ἡ γλῶσσα του, ἂν ὑπάρχῃ καμμία. Ἴσως ἓ ἔχει εἰσαχθῆ, ἀκόμη καὶ ἔξωθεν τῆς Κρήτης". "Εχει ἐκφρασθῆ μία ἑλκυστικὴ πρότασις, ὅτι αὐτὸς εἶ ναι πρωτόγονος (ἀρ χαϊκὸς) ἀστρονομικὸς ἢ ἀστρο- λογικὸς χάρτης, μὲ τὰ σημεῖα του νὰ ἀναπαριστοῦν ἄστρα». ὋὉμολογῶ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ἀπίθα- νος ἑρμηνεία, μᾶλλον φαντασιοχόπημα. ᾿Απεναντίας ἡ πραγματιστικὴ πρότασίς μου εἶναι, ὅτι ὁ ἱερὸς Δίσχος ἐλειτούργησεν ἆ ὡς εἶδος τι ἐνδειχτικοῦ ἡμερολογίου, ἐποιήθη δὲ σκοπίμως χαὶ μετὰ προσοχῆς. Ἔν συνεχείᾳ λέγω πῶς καὶ διατί. Περιγραφὴ τοῦ ἐντύπου κειμένου "Ασπλη σιάσωμε: τὸν Δίσχον εἰς τὴν προθήχην τοῦ Μουσείου ἢ ἂς ψαύσωμε ἕνα ἀντίτυπον αὐτοῦ, ἐκ τῶν διατιθεμένων εἰς τὸ ἐμπόριον. Χρειάζεται τοῦτο τὸ πλησίασμα καὶ ἡ διὰ τῆς ἀφῆς μελέτη. Σήμερον ὁ διαμέτρου 16 περίπου ἑκατοστῶν Δίσκος ἐκ τῆς Φαιστοῦ, χρονολογούμενος εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν Νεο-ανακτορικῶν χρόνων (περὶ τὸ 1700 π.Χ.), ἐκτίθεται εἰς τὴν Προθήχην 41 τῆς Αἰθούσης ΠῚ τοῦ ᾿Αρχαιολογικοῦ Μουσείου Ἡρακλείου: κατέστη δὲ ἤδη δικαίως τὸ πλέον ὀνομαστὸν ἔκθεμα αὐτοῦ. Τὰ ἐνόλῳ 242 σημεῖα του, ἀνήκοντα εἰς τὴν λεγομένην ἱερογλυφικὴν γραφήν, 45 διαφόρων τύπων, κατα- νέμονται εἰς 31 ὁμάδας ἐπὶ τῆς μιᾶς πλευρᾶς τοῦ Δίσκου (: τῆς πρώτης) καὶ 30 ἐπὶ τῆς ἑτέρας (ἤτοι τῆς δευτέρας πλευρᾶς), σπειροειδῶς διατεταγμένα καὶ διὰ καθέτων εἰς τὴν φέρουσαν γραμμῶν χωριζόµε- να εἰς τὰ 31 σὺν 30 αὐτὰ τμήματα. Τὰ τμήματα θ᾽ ἀποχαλοῦνται «λέξεις» τοῦ κειμένου. Ἐπίσης ἐμφανί- ἵεται 16 φορὰς (8 ἐφ᾽ ἑκάστης πλευρᾶς) µία δοηθητικὴ γραμμὴ ὑποχάτω τῶν ἀχραίων σημείων μιᾶς «λέ- ξεως» χαὶ μὲ χλίσιν πρὸς τὰ δεξιά, χωρίζουσα οὕτω τὸ «χείμενον» εἰς 17 «φράσεις». Πτελικὴ ἢ μᾶλλον ἀρχτικὴ αὐτὴ γραμμή, ἧ πλαγία δηλαδὴ κεραία, δηλοῖ τὸ τέρμα ἢ μᾶλλον τὴν ἀρχὴν τῆς «φράσεως»". Τὰ σημεῖα τοῦ Δίσχου ἐτυπώθησαν διὰ μικρῶν σφραγίδων ἐ ἐνόσω ἀκόμη ὁ πηλὸς ἦτο νωπός. Τὰ περί- τεχνα αὐτὰ σημεῖα ἑλκύουν τὴν προσοχήν µας καὶ ἀπαιτοῦν μελέτην. Κατὰ τὸν Ι.Α. Σαχελλαράχην": «4 εκάδες προσπάθειες ποὺ ἔγιναν. γιὰ τὴν ἀποκρυπτογράφηση τοῦ Δίσκου ἔμειναν χωρὶς ἀποτέλεσμα καὶ πλῆθος ρηξικέλευθων’, μερικὲς φορές, θεωριῶν ἐ ἔπεσαν στὸ κε- νό. Ἴσως δὲν εἶναι ἄστοχη ἡ θεωρία, πὼς ἀποδίδεται κάποιος θρησκευτικὸς πιθανὸν ὕ ὕμνος", ἀφοῦ πα- ρατηρεῖται μιὰ ρυθμικὴ διευθέτηση τῶν σημείων καὶ ἀκόμη ἡ ἐπανάληψη ὁρισμένων συνδυασμῶν ση- μείων σὰν ἐπωδός. Ὃ Δίσκος τῆς Φαιστοῦ παραμένει λοιπὸν τὸ μέγα αἴνιγμα τοῦ Μουσείου «Ηρακλεί- ου»». Ποιχίλουν λοιπὸν καὶ δὲν συμόιδάζονται συνή θως τὰ πορίσματα τῶν ἐρευνητῶν. Γράφει, ἐπὶ παρα- δείγµατι. ὁ Τσάδγονηκ, ὅτι”: «τὸ δεῖγμα. δὲν φαίνεται νὰ περιέχει ὁποιαδήποτε ἰδεογράμματα ἡ ἢ ἀριθ- μητικά, κι αὐτὸ Χαθιστᾶ δύσκολο νὰ εἰκάσουμε τί εἴδους κείμενο περιέχει». Ὅμως τὸ πλῆθος καὶ ἡ διά- ταξις (ὁμαδοποίησις εἰς λέξεις καὶ φράσεις) τῶν ση μείων εἶναι ἀκριθῶς ὁ ὁ ζητούμενος ὁδηγός. Ὁ ἀεί- μνηστος δὲ ἀρχαιολόγος Νικόλαος Πλάτων εἰχεν ἀναφερθῆ εἰς τὸν Δίσκον διὰ τῶν ἀκολούθων λόγων": «Ὁ δίσκος τῆς Φαιστοῦ, θεωρούμενος προηγουμένως ὑπὸ τῶν πλείστων ἐπιστημόνων ὡς μὴ κρητικὸν μνημεῖον γραφῆς, ἀπεδείχθη διὰ τοῦ εὑρήματος τοῦ Αρκαλοχωρίου μινωϊκὸν κατασκεύασμα τῆς περὶ τὸ 1600 π.Χ. περιόδου καὶ ἡ σημασία του ἐκ τούτου ηὐξήθη καταπληκτικῶς. Εἶναι τοῦτο τὸ μόνον διε- ας Ἢ παροῦσα ἀνακοίνωση ἀποτελεῖ συνέχεια τῆς ἔρευνας τοῦ χ. Κ.Ψ., ποὺ δημοσιεύθηκε στὸ τεῦχος 149 (Μάϊος 1994) τοῦ «Δ» μὲ τίτλο «Τὸ ἄγνωστο Μινωϊκὸ ἡμερολόγιο».