Αρ. Κ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Π1ροσωκρατικοὶ φιλόσοφοι καὶ ἰατρικὴ Οἱ φυσικοὶ φιλόσοφοι, μὲ τὶς συχνές τους περιοδεῖες σ᾽ ὁλόκληρο τὸν τότε κόσμο καὶ πρὸ παντὸς στὴν Αἴγυπτο, ποὺ παρου- σίαζε ἐξελιγμένη πολιτιστικὴ κίνηση, εἶχαν τὴν εὐκαιρία νὰ ἀποκτήσουν πολλὲς ἰατρι- κὲς γνώσεις, κι’ ἔτσι ἐπιστρέφοντας στὴν Ἑλλάδα συντέλεσαν πολὺ στὴν κατάρτιση τῆς ἰατρικῆς θεωρίας, τόσο μὲ τὶς γνώσεις τους αὐτές, ὅσο καὶ τὶς γνώσεις «περὶ τοῦ κόσμου», γενικά. Οἱ σοφοὶ αὐτοὶ ἀσχολή- θηκαν συστηματικἁ μὲ τὴν φυσιολογία καὶ τὴν βιολογία τοῦ ἀνθρώπου καί, ὅπως ἆλ- λοῦ τονίστηκε, προέβαιναν σὲ συστηµατι- κὲς ἀνατομικὲς μελέτες πάνω σὲ ἀνθρώπι- να πτώματα καὶ πτώματα ζώων, ἀλλὰ καὶ σὲ ζωντανὰ ζῶα. Ἔτσι λ.χ. βλέπουμε τὸ Δημόκριτο, ὅταν τὸν ἐπισκέπτεται στ "Α- βδηρα ὁ 'Ιπποκράτης, νὰ εἶναι περιτριγυρι- σµένος μὲ ἄπειρα πτώματα ζώων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἄλλα εἶχεν ἀνατάμει καὶ ἄλλα ἐπρό- κειτο νὰ τάµει. Ὃ Αναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος (61 ---546 π.Χ.) εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τῆς παραγωγικῆς θεωρίας; «Κατ᾽ ἀρχὰς ἐξ ἀλλοειδῶν ζώων γενέσθαι τὸν ἄνθρωπον» (Πρβλ. ᾿Αριστ.. Φυσ., ΠΠ. 4: Εγαρηι., Ὀιεὶς. 1. σελ. 14: Ὀων.. 135-577). Ἢ θάλασσα ἔδωσε, δίδασκε, τὸν πρῶτο πυρῆνα τῆς ζωῆς, γιατὶ τὸ θαλασσινὸ νερὸ περιέχει ὅλα τὰ χημικὰ στοιχεῖα, ἀπαραί- τητα γιὰ τὴν ἀνάπτυξη καὶ συντήρηση τῆς ζωῆς, σχεδὸν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογία μὲ τὰ ὑγρὰ στοιχεῖα τοῦ σώματος τοῦ ἀνθρώ- που ἤ τῶν ζώων. Ὃ ᾽Αναξίμανδρος ἐξάλ- λου πρεσβεύει, ὅτι ὁ ἄνθρωπος προέρχεται ἀπὸ τὶς κατώτατες βαθμίδες τῶν ζώων μὲ τὴν ἐξέλιξη, καὶ κυρίως ἀπὸ τοὺς ἰχθῦς: «Τὸν δὲ ἄνθρωπον ἑτέρῳ τρόπῳ γεγονέναι, τουτέστιν ἰχθύς, παραπλήσιον κατ᾽ ἀρχάς.» (Βλ. Προσωκρατ. Ὠιείς - ΚτᾶηΖ, Αό 12,11, σελ. 84 -- Πλούτ. Ν, 19-- δοχ., 430--- Γαλ., ΧΙΧ,335). Ὃ Πυθαγόρας ὁ Σάμιος (580 π.Χ.) ὑπῆρ- ξεπανεπιστήµων. Κατὰ τὸν Διογένη τὸν Λαέρτιο σπούδασε εἰδικὰ τὴν ἰατρικὴ καὶ μὲ τὶς ἀνώτερες γνώσεις του τὴν ὠφέλησε πολύ, ἀφοῦ, ὅπως ἀλλοῦ τονίστηκε, μέσα στὴ σχολή του ἡ ἰατρικὴ πῆρε ἐπιστημονι- κὴ χροιά, καὶ κυρίως μὲ τὶς ἔρευνες τοῦ ᾿Αλκμέωνα, ὅπως θὰ δοῦμε πιὸ κάτω. Ὡς ἀρχὴ τῶν ὄντων παραδεχόταν τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὴν ἁρμονικὴ μεταξύ τους σχέση. Οἱ πυθαγόρειοι αὐτοὶ ἀριθμοὶ παρι- στάνουν τὶς ἁπλὲς εἰκόνες τῶν φυσικῶν στοιχείων. Στὴ θεωρία τῶν ἀριθμῶν ὁ Ἱπ- ποκράτης στήριξε τὴν θεωρία τῶν κριτι- κῶν ἡμερῶν τῶν νόσων. Ἢ ἁρμονία, λοιπόν, τοῦ κόσμου καὶ γε- νικὰ τῆς ζωῆς, ἡ τάξις αὐτοῦ καὶ ἡ εὐταξία τοῦ σύμπαντος δύνανται νὰ παρασταθοῦν μὲ τὴν ἁπλὴ ἀναλογία τῶν ἀριθμῶν. Αὐτὸ γίνεται σήμερα ἀντιληπτὸ στὴν παράστα- ση μὲ ἀριθμοὺς τῶν διαφόρων χημικῶν στοιχείων, ὅπως ἀπεικονίζονται στὸν πίνα- κα τοῦ Μεντελγιέφ ἤ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν χρωματοσωματίων (κληρονομικῆς ὕλης) σὲ κάθε εἶδος ζώου καὶ στὸν ἄνθρωπο, ποὺ εἶναι πάντοτε σταθεροί. Καὶ μποροῦμε σή- µερα νὰ ὑποστηρίξουμε, ὅτι ἀπὸ κάθε εἴ- δος ζώου θὰ γεννηθεῖ ἕνα ὁρισμένο ζῶο καὶ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο ἄνθρωπος, πρᾶγμα ποὺ εἶναι βιολογικῶς ἀδύνατο νὰ γίνει στὸν πί- θηκο, νὰ γεννήσει δηλ. ἄνθρωπο, ὅπως θέ- λει νὰ πιστέψει ὁ Δαρβίνος. Ἡ ὅλη δημιουργία στηρίζεται, ἐπανα- λαμβάνουμε, πάνω τὴν ἁρμονικὴ σύνθεση τῶν ἁπλῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παρασταθοῦν μὲ ἀριθμούς, τὰ πάντα λοιπὸν εἶναι ἀριθμοὶ τὰ πάντα εἶναι ἆἁρμο- νία: «4 ἱος ἰςί ζ401, αἶ]ος δι ΠαγπιοΠίθ» (2ε/ετ, 16 σελ., 463). Ἢ ὑγεία, ἔλεγεν ἐξ ἄλλου, εἶναι τὸ µεγα- λύτερο ἀγαθὸ στὸν ἄνθρωπο, πρᾶγμα ποὺ παραδέχεται καὶ ὁ Ἱπποκράτης, καὶ καθῆ- κον ἔχει κάθε ἄνθρωπος νὰ φροντίζει γιὰ τὴν ὑγεία του καὶ νὰ εἶναι ἐγκρατὴς στὴ κοιλιά του, στὸν ὕπνο, στὰ ἀφροδίσια ἔρ- γα: «Κρατεῖν δ᾽ ἐθίζου τῶνδε' γαστρός μὲν πρώτιστα κι ὕπνου, λαγνείης τε καὶ θυμοῦ.» Καὶ ὡς ἄριστος διαιτολόγος συνί- στα τὴν µετρία χρήση τῆς βρώσεως καὶ πό- σεως: «Μέτρον ἐπὶ πᾶσιν ἄριστον». Κανὼν