ΔΗΜ. Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Ρένος: ΚΑΙΓΕ Ὃ Ρένος ᾽᾿Αποστολίδης τύπωσε τελευ- ταῖα ἕνα βιβλίο, ποὺ περιλαμβάνει δείγµα- τα ἀπὸ ὄλες τὶς συγγραφικὲς ἰδιότητες καὶ ἐπιτεύξεις του. Αὐτὰ τὰ κείµενα, τελειωμέ- να ἤ κομμένα ἐκεῖ ποὺ τὰ ἔφερε ἡ πρώτη ὁρμή του, ἔκφράζουν ἕναν ἰδιότυπο ἄνθρω- πο, μὲ δύναμη, μὲ πάθος, μὲ πειστικότητα,. ποὺ στήνει τὸ ἐγώ του ἀντίκρυ στὸν ἑαυτό του, τοὺς δικούς του, ὁλόκληρο τὸν κό- σµο, ἔτοιμο νὰ συγκρουστεῖ μὲ τὴν πολυ- πλόκαμη γραφειοκρατία, νὰ εἰρωνευτεῖ τοὺς τύπους, νὰ σαρκάσει τὴ σύµβαση, νὰ χλευάσει τοὺς δῆθεν ἰσχυρούς, ν᾿ ἀποκαλύ- Ψει τὸ τεράστιο ψεῦδος τῆς ἐξωστρεφοῦς ζωῆς καὶ τῶν ὀργάνων της, Ὅταν διατυπώνει αὐτὴ τὴν πλευρά του ὁ συγγραφέας, τὴν κριτική, στὸ βάθος, γιὰ τοὺς ἀνθρώπους, τὶς πράξεις τους, τὴ δια- κίνησή τους µέσα στὸν πνευματικὸ χῶρο καὶ στοὺς ποικίλους φορεῖς τῆς ζωῆς, πα- ρουσιάζεται,͵ συνήθως, ἐγωιστής, σκληρός, ἡρωϊκὰά καὶ τραγικὰ μοναχικός, ἀσυμβίβα- στος, Μέσα του, ὅμως, ἐγκατοικεῖ κι ἕνας ἅλ- λος κόσμος, ὁ ἔντονα λυρικός τοῦ ἀληθι- νοῦ ἔρωτα καὶ τῆς σπάνιας φιλίας, ὁ θαυ- µαστικός, χωρὶς ὑποτέλεια, πρὸς τὸν πα- τέρα του καὶ τὴ µητέρα του, ποὺ μαρτυρεῖ καὶ εὔθραστη τρυφερότητα καὶ βαθύτατη ἀνθρωπιὰ καὶ πίστη ἤ, χωρὶς δημοκοπικὲς γλυκερότητες σπάταλη ἀγάπη πρὸς τοὺς ὁ- πόλοιπους οἰκείους του καὶ ὁρισμένους ἅλ- λους, ποὺ τοὺς σκεπάζει μὲ τὴν ἁπαλότητα τῶν παιδικῶν ἤ ἐφηβικῶν του χρόνων. Ἓ- δῶ, πρέπει νὰ προσθέσω καὶ τὴν ἁταλάν- τευτη ἐκτίμησή του πρὸς τοὺς λίγους αὖ- τούς, ποὺ ἀγωνίστηκαν «τὸν ἀγῶνα τὸν καλόν», χωρίς, κατὰ τὴ δύσκολη γνώμη του καὶ τὰ αὑστηρά του κριτήρια, νὰ παρα- συρθοῦν ἀπὸ παντοῖα δολώματα ὑλικῶν κερδῶν καὶ ἀξιωμάτων. Αὐτὴ ἡ γυμνὴ εὖαι- σθησία, οἱ νοσταλγικὲς μνῆμες, οἱ σιγαλό- φῶνοι τόνοι, οἱ πνιγμένες κραυγὲς χαρα- κτηρίζουν, κυρίως, ἀρκετὰ ἀπὸ τὰ προσω- πικῆς ὑφῆς καὶ ἐκφραστικῆς ποιήματά του, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι οἱ καθαρὰ λυρικὲς ἐκτινάξεις λείπουν ἀπὸ πολλὰ πε- ζὰ κείμενά του. Φτάνει νὰ ἔχουμε ὑπ᾽ ὄψει μᾶς π.χ. τὸ ἀντρειωμένο, τὸ θαυμάσιο ἐ- κεῖνο «Χρονικὸ τῆς μάνας», ποὺ ἀναφέρε- ται στοὺς συνεχεῖς ἀγῶνες τῆς μητέρας του καὶ στὶς θυσίες της γιὰ τὸ γένος, τὴν ἐλευ- θερία καὶ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα. Τὸ ὑλικό τοῦ βιβλίου εἶναι ἑτερόκλητο, μολονότι διαπιστώνεις μιὰ μυστικὴ πηγή, ἕναν πυρῆνα ἐσωτερικό, ποὺ ἐξαπλώνεται πρὸς ὅλες τὶς κατευθύνσεις, τὶς συγκαλύ- πτει καὶ τὶς ἐνώνει. Ἕνας ὁλόκληρος κό- σμος εἶναι ἐγκατεσπαρμένος στὶς σελίδες τοῦ «Καῖγε». Ὃ παλμός, ἡ ὀργή, ὁ μυκτη- ρισμός, τὸ ὄνειρο, ἡ πραγματικότητα, ἡ κοινωνία, ὁ ἐμφύλιος πόλεμος, ὁ ἔρωτας, ἡ φύση, ἡ πολιτική, ἡ ἱστορία, οἱ ἀναδρομές, ἡ ὑποκρυπτόμενη συναισθηματικότητα, ἡ πικρὴ γεύση ἀπὸ τὶς προδοσίες καὶ τὶς δια- ψεύσεις, τὰ ἀνηλεῆ μαστιγώματα ἑνὸς συ- νεχῶς ἐπαναστατημένου πνεύματος. Αὐτά, καὶ πολλὰ ἄλλα, δύσκολα θὰ μποροῦσαν νὰ δικαιωθοῦν ἀπὸ ἕναν ἄλλο συγγραφέα. Τὸ βιβλίο τοῦ Ρένου ἐπιβάλλεται, κυρίως γιὰ τὴν εἰλικρίνεια τῶν βιωμάτων, γιὰ τὴν ἰ- διόρρυθμη, νευρώδη γραφή του, γιὰ τὸ ἐν- τελῶς ἀτομικὸ ὕφος του, μολονότι, προ- σωπικά, στὴ γλωσσική του πλευρά, θὰ προτιμοῦσα μεγαλύτερη ὁμοιογένεια. Δὲν ἀποκλείεται, ὅμως, στὴν περίπτωση αὐτή, κάτι σημµαντικὸ νάλειπε ἀπὸ τὰ γενικἁ χα- ρακτηριστικά τοῦ «ἐπελαύνοντος» αὐτοῦ ὕφους, ποὺ λεηλατεῖ, κυριολεκτικά, καὶ ἁρπάζει στοιχεῖα ἀπὸ ὅλες τὶς περιόδους τῆς µακραίωνης ἑλληνικῆς γραμματείας, ἀπὸ τὶς πιὸ λαϊκὲς ὣς τὶς καθαρά λογικὲς καὶ λόγιες. Τὰ πεζὰ κείµενα τοῦ Ρένου ᾽᾿Αποστολίδη βρίθουν ἀπὸ παρατηρήσεις ὀξύτατες, ἀπὸ γνώσεις καὶ γνώση, ἀπὸ Ψυχολογικὲς διεισδύσεις, ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τοὺς πα- ραληρηματικοὺς ἐνθουσιασμοὺς τῆς νεό- τητας, μὲ τὶς ἀντιφάσεις καὶ τὶς ἀντινομίες τῆς ζωῆς, μὲ τὸν ἔλεγχο τῶν σκέψεων, τῶν ἐνεργειῶν, τῶν ἐκδηλώσεων καὶ τῶν ἀνα- στολῶν στὶς πράξεις καὶ στὰ λόγια τῶν ἀν-