ΑΗ. ΑΚΜΣΟΤΕΟΝΕΑ Ἑλληνικὴ φιλοσοφία καὶ χριστιανισμὸς ΙΤρίτη συνέχεια] Στὴ συνέχεια θὰ παρουσιάσουμε ὡρισμένες «ποικιλίες» καὶ τάσεις τοῦ Πλατωνισμοῦ. ̓Αλλὰ θὰ ἦταν ἴσως χρήσιμο ἐδῶ νὰ προσπαθήσουμε νὰ ποῦμε κάτι (ἀναπόφευκτα μᾶλλον προσωπικὸ παρὰ ἀντικειμενικὸ) γιὰ τὴν ἑνότητα ποὺ ὑποκρύπτεται πίσω ἀπ ̓ αὐτὲς τὶς ποικιλίες. Ἴσως ἡ πιὸ σίγουρη περιγραφὴ τοῦ «Πλατωνισμοῦ» εἷναι, ὅτι πρόκειται γιὰ κάθε φιλοσοφία ἐμπνεόμενη ἀπὸ τὸ διάβασμα, γενικὰ μᾶλλον ἐκλεκτικό, τῶν Διαλόγων τοῦ Πλάτωνος ἤ, τουλάχιστον, ἀπὸ τὶς ἰδέες ποὺ προκύπτουν, μέσω ὁπωσδήποτε πολλῶν διαμέσων, ἀπὸ ἕνα τέτοιο διάβασμα. “Ὅποιος ἕχει διαβάσει τοὺς Διαλόγους γνωρίζει τὴν ἐκπληκτικὴ ποικιλομορφία τους καὶ τὶς συχνὲς ἀντιφάσεις τους, ̓Αλλ ̓ ἴσως θὰ ἄξιζε νὰ προσπαθήσουμε νὰ δώσουμε τὴν προσωπική μας ἄποψη γιὰ τὴν ὑποκρυπτόμενη ἑνότητα σκέψεως καὶ σκοποῦ, ποὺ μπορεῖ ν ̓ ἀνακαλυφθηῆ στὰ συγγράμματα τοῦ Πλάτωνος καὶ πλείστων Πλατωνικῶν, συμπεριλαμβανομένων καὶ ἐκείνων τῆς περιόδου ποὺ ἐξετάζουμε. Τὰ ἀκόλουθα δὲν ἀποτελοῦν ἄρθρα καμμιᾶς πλατωνικῆς πίστεως ἀλλὰ εἶναι δύσκολο νὰ χαρακτηρίσουμε κάποιον ὡς πλατωνικό, ἄν δὲν πιστεύη σ ̓ ὡρισμένα πράγματα σὰν κι αὐτά: (α) Ὑπάρχει μιὰ ὑπερβατικὴ ἄυλη πραγματικότητα, κατὰ κάποια ἔννοια διαφορετικὴ καὶ ἀνεξάρτητη ἀπὸ (ἄν καὶ ὄχι κατ ̓ ἀνάγκην ξεχωριστὴ ἀπὸ) τὸν ἐμπειρικὸ κόσμο ποὺ γνωρίζουμε μέσω τῶν αἰσθήσεων, πραγματικότητα ποὺ προσδίδει στὸν ἐμπειρικὸ αὐτὸ κόσμο τὴν ὑπόσταση καὶ τὴν ἀξία ποὺ ἔχει καὶ εἶναι γενικὰ ἡ πραγματικότητα αὐτὴ σκέψη, ποὺ ἀποκορυφώνεται μέσα ἤ ἀπορρέει ἀπὸ τὴν ἔσχατη πηγὴ τῆς πραγματικότητας καὶ τῆς ἀξίας, τὸν Θεό. (β) Ἡ γνώση τούτου εἶναι ἄμεση διαίσθηση, καὶ εἶναι δύσκολο νὰ ἐπιτευχθῆ καὶ νὰ ἐπιδιωχθῆ μὲ τὴ φιλοσοφικὴ ἀναζήτηση καὶ μὲ τὴν ἰσόβια πνευματικὴ καὶ ἠθικὴ πειθαρχία. Δὲν εἶναι ταυτόσημη μὲ τὴν ἐμπειρική, τὴν ἐπαγωγικὴ ἤ τὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο, τὶς ὁποῖες γενικὰ ἀποκαλοῦμε «λογική», μολονότι αὐτὲς οἱ μέθοδοι μποροῦν νὰ συμβάλουν στὴν ἐπίτευξη τῆς γνώσεως. (γ) Ἡ ἱκανότητα τοῦ ἀνθρώπου νὰ κατακτᾶ τὴ γνώση αὐτὴ ἐξελήφθη γενικὰ ἀπὸ τοὺς Πλατωνικοὺς ὡς ἀπόδειξη, ὅτι ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ζῆ ζωὴ ὑπερβατική, πέραν τῆς ζωῆς τοῦ σώματος, ποὺ συνεχίζεται μετὰ τὸν σωματικὸ (βιολογικὸ) θάνατο (καί, γιὰ τοὺς παγανιστὲς καὶ πολὺ συχνὰ γιὰ τοὺς χριστιανοὺς Πλατωνικούς: ποὺ δὲν ἀρχίζει μὲ τὴ σωματικὴ γέννηση). ̓Αλλὰ ἀπὸ δῶ καὶ πέρα κάθε πληρέστερη ζωὴ ἐξαρτᾶται, σύμφωνα μὲ τοὺς Πλατωνικούς, ἀπὸ τὸ πῶς ζοῦμε ἐδῶ καὶ τώρα, ὁ δὲ πρωταρχικὸς λόγος τῆς ἀναζητήσεως τῆς γνώσεως τοῦ ὑπερβατικοῦ εἶναι ἡ ἀνακάλυψη τύπων καὶ προτύπων καὶ ἡ ἐπίτευξῃ ἐνορατικῆς διεισδύσεως στὴν πραγματικότητα, ποὺ θὰ μᾶς καταστήσουν ἱκανοὺς νὰ ζήσουμε τὴν παροῦσα ζωή μας ὅσο τὸ δυνατὸν καλύτερα. Ὃ Πλατωνισμὸς ἀποτελεῖ κατ ̓ ἐξοχὴν πρακτικὴ φιλοσοφία: καὶ τοῦτο ἱσχύει γιὰ τοὺς τελευταίους ἐκείνους Πλατωνικούς, ποὺ γιὰ ἱστορικοὺς λόγους δὲν συμμερίζονταν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Πλάτωνος γιὰ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἀναμόρφωση, ὅπως καὶ γιὰ τοὺς ἄλλους ποὺ τὸ ἕπρατταν. Ὃ Πλατωνισμὸς τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορικῆς περιόδου, ποὺ ἐπηρέασε τὴν πρώιμη χριστιανικὴ σκέψη, ἀνταποκρίνεται στὴν πολὺ γενικἡ αὐτὴ περιγραφὴ τοῦ Πλατωνισμοῦ. Εἶχε χάσει πάντως μέγα μέρος τῆς οὐσίας ποὺ μπορεῖ νὰ βρεθῆ στὰ συγγράμματα τοῦ ἴδιου τοῦ Πλάτωνος! καὶ οἱ πτυχὲς ἐκεῖνες τῆς σκέψεώς του, ποὺ δὲν ἀποτέλεσαν μέρος τῆς πνευματικῆς κατασκευῆς τῶν μεταγενεστέρων αὐτῶν Πλατωνικῶν, δὲν προωθήθηκαν στοὺς Χριστιανοὺς τῆς περιόδου ποὺ ἐξετάζουμε καὶ δὲν ἐπηρέασαν τὰ πνεύματά τους, ἀκόμη κι ἄν αὐτοὶ διάβαζαν τὰ ἔργα τοῦ ἴδιου τοῦ Πλάτωνος. Στὸν Πλατωνισμὸ τῆς Ρωμαῖκῆς Αὐτοκρατορίας καὶ στοὺς χριστιανι-