ΑΗ. ΑΚΜΣΟΤΕΟΝΕΑ Ἑλληνικὴ φιλοσοφία καὶ χριστιανισμὸς ΙΤρίτη συνέχεια] Στὴ συνέχεια θὰ παρουσιάσουμε ὡρισμέ- νες «ποικιλίες» καὶ τάσεις τοῦ Πλατωνι- σμοῦ. ᾿Αλλὰ θὰ ἦταν ἴσως χρήσιμο ἐδῶ νὰ προσπαθήσουμε νὰ ποῦμε κάτι (ἀναπόφευ- κτα μᾶλλον προσωπικὸ παρὰ ἀντικειμενι- κὸ) γιὰ τὴν ἑνότητα ποὺ ὑποκρύπτεται πί- σω ἀπ᾽ αὐτὲς τὶς ποικιλίες. Ἴσως ἡ πιὸ σί- γουρη περιγραφὴ τοῦ «Πλατωνισμοῦ» εἷ- ναι, ὅτι πρόκειται γιὰ κάθε φιλοσοφία ἐμ- πνεόμενη ἀπὸ τὸ διάβασμα, γενικὰ μᾶλλον ἐκλεκτικό, τῶν Διαλόγων τοῦ Πλάτωνος ἤ, τουλάχιστον, ἀπὸ τὶς ἰδέες ποὺ προκύ- πτουν, µέσω ὁπωσδήποτε πολλῶν διαµέ- σων, ἀπὸ ἕνα τέτοιο διάβασμα. “Ὅποιος ἕ- χει διαβάσει τοὺς Διαλόγους γνωρίζει τὴν ἐκπληκτικὴ ποικιλομορφία τους καὶ τὶς συχνὲς ἀντιφάσεις τους, ᾿Αλλ᾽ ἴσως θὰ ἄξι- ζε νὰ προσπαθήσουμε νὰ δώσουμε τὴν προ- σωπική µας ἄποψη γιὰ τὴν ὑποκρυπτόμενη ἑνότητα σκέψεως καὶ σκοποῦ, ποὺ μπορεῖ ν᾿ ἀνακαλυφθηῆ στὰ συγγράμματα τοῦ Πλά- τωνος καὶ πλείστων Πλατωνικῶν, συµπε- ριλαμβανομένων καὶ ἐκείνων τῆς περιόδου ποὺ ἐξετάζουμε. Τὰ ἀκόλουθα δὲν ἀποτελοῦν ἄρθρα καμ- μιᾶς πλατωνικῆς πίστεως ἀλλὰ εἶναι δύ- σκολο νὰ χαρακτηρίσουμε κάποιον ὡς πλατωνικό, ἄν δὲν πιστεύη σ᾽ ὡρισμένα πράγματα σὰν κι αὐτά: (α) Ὑπάρχει μιὰ ὑ- περβατικὴ ἄυλη πραγματικότητα, κατὰ κάποια ἔννοια διαφορετικὴ καὶ ἀνεξάρτη- τη ἀπὸ (ἄν καὶ ὄχι κατ᾽ ἀνάγκην ξεχωρι- στὴ ἀπὸ) τὸν ἐμπειρικὸ κόσμο ποὺ γνωρί- ζουμε µέσω τῶν αἰσθήσεων, πραγματικό- τητα ποὺ προσδίδει στὸν ἐμπειρικὸ αὐτὸ κόσµο τὴν ὑπόσταση καὶ τὴν ἀξία ποὺ ἔχει καὶ εἶναι γενικὰ ἡ πραγματικότητα αὐτὴ σκέψη, ποὺ ἀποκορυφώνεται µέσα ἤ ἀπορρέει ἀπὸ τὴν ἔσχατη πηγὴ τῆς πραγ- µατικότητας καὶ τῆς ἀξίας, τὸν Θεό. (β) Ἡ γνώση τούτου εἶναι ἄμεση διαίσθηση, καὶ εἶναι δύσκολο νὰ ἐπιτευχθῆ καὶ νὰ ἐπιδιω- χθῆ μὲ τὴ φιλοσοφικὴ ἀναζήτηση καὶ μὲ τὴν ἰσόβια πνευματικὴ καὶ ἠθικὴ πειθαρ- χία. Δὲν εἶναι ταυτόσημη μὲ τὴν ἐμπειρική, τὴν ἐπαγωγικὴ ἤ τὴν ἀναλυτικὴ μέθοδο, τὶς ὁποῖες γενικὰ ἀποκαλοῦμε «λογική», μολονότι αὐτὲς οἱ μέθοδοι μποροῦν νὰ συμ- βάλουν στὴν ἐπίτευξη τῆς γνώσεως. (γ) Ἡ ἱκανότητα τοῦ ἀνθρώπου νὰ κατακτᾶ τὴ γνώση αὐτὴ ἐξελήφθη γενικὰ ἀπὸ τοὺς Πλατωνικοὺς ὡς ἀπόδειξη, ὅτι ὁ ἄνθρω- πος μπορεῖ νὰ ζῆ ζωὴ ὑπερβατική, πέραν τῆς ζωῆς τοῦ σώματος, ποὺ συνεχίζεται με- τὰ τὸν σωματικὸ (βιολογικὸ) θάνατο (καί, γιὰ τοὺς παγανιστὲς καὶ πολὺ συχνὰ γιὰ τοὺς χριστιανοὺς Πλατωνικούς: ποὺ δὲν ἀρχίζει μὲ τὴ σωματικὴ γέννηση). ᾿Αλλὰ ἀ- πὸ δῶ καὶ πέρα κάθε πληρέστερη ζωὴ ἐ- ξαρτᾶται, σύμφωνα μὲ τοὺς Πλατωνικούς, ἀπὸ τὸ πῶς ζοῦμε ἐδῶ καὶ τώρα, ὁ δὲ πρω- ταρχικὸς λόγος τῆς ἀναζητήσεως τῆς γνώ- σεως τοῦ ὑπερβατικοῦ εἶναι ἡ ἀνακάλυψη τύπων καὶ προτύπων καὶ ἡ ἐπίτευξῃ ἐνορα- τικῆς διεισδύσεως στὴν πραγματικότητα, ποὺ θὰ μᾶς καταστήσουν ἱκανοὺς νὰ ζήσουμε τὴν παροῦσα ζωή µας ὅσο τὸ δυνατὸν κα- λύτερα. Ὃ Πλατωνισμὸς ἀποτελεῖ κατ᾽ ἐ- ξοχὴν πρακτικὴ φιλοσοφία: καὶ τοῦτο ἱ- σχύει γιὰ τοὺς τελευταίους ἐκείνους Πλα- τωνικούς, ποὺ γιὰ ἱστορικοὺς λόγους δὲν συμμερίζονταν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Πλάτω- νος γιὰ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἀναμόρφω- ση, ὅπως καὶ γιὰ τοὺς ἄλλους ποὺ τὸ ἕ- πρατταν. Ὃ Πλατωνισμὸς τῆς ρωμαϊκῆς αὐτο- κρατορικῆς περιόδου, ποὺ ἐπηρέασε τὴν πρώιμη χριστιανικὴ σκέψη, ἀνταποκρίνε- ται στὴν πολὺ γενικἡ αὐτὴ περιγραφὴ τοῦ Πλατωνισμοῦ. Εἶχε χάσει πάντως μέγα µέ- ρος τῆς οὐσίας ποὺ μπορεῖ νὰ βρεθῆ στὰ συγγράμματα τοῦ ἴδιου τοῦ Πλάτωνος! καὶ οἱ πτυχὲς ἐκεῖνες τῆς σκέψεώς του, ποὺ δὲν ἀποτέλεσαν µέρος τῆς πνευματικῆς κατα- σκευῆς τῶν μεταγενεστέρων αὐτῶν Πλα- τωνικῶν, δὲν προωθήθηκαν στοὺς Χρι- στιανοὺς τῆς περιόδου ποὺ ἐξετάζουμε καὶ δὲν ἐπηρέασαν τὰ πνεύματά τους, ἀκόμη κι ἄν αὐτοὶ διάβαζαν τὰ ἔργα τοῦ ἴδιου τοῦ Πλάτωνος. Στὸν Πλατωνισμὸ τῆς Ρωμαῖ- κῆς Αὐτοκρατορίας καὶ στοὺς χριστιανι-