ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
160ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1995
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Επίθεση του Σκοταδισμού κατά της λογικής — ΝΤΟΚΑΣ, ΛΑΜΠΡΟΣ
Πρωτογενές κείμενο, χωρίς καμία ἐπέμβαση
᾿Επίθεση τοῦ Σκοταδισμοῦ κατὰ τῆς Λογικῆς
Τὸ ἀρ; χαῖο Ελλη νικὸ πνεῦμα ἀνακάλυψε καὶ διαμόρφωσε τὴν παραγωγικὴ σκέψη,
τῆς ὁποίας καρπὸς εἶναι ἡ λογικὴ συμδατότητα. Θεμελιωτὲς τῆς μαθηματικῆς ἐπι-
στήμης εἶναι ἀναμφισδήτητα οἱ Ελλη νες, ποὺ στήριζαν τὴν ἐγκυρότητα τῶν θεωρή-
μάτων καὶ προτάσεων στὴν ἀπόδειξη, ἡ ὁποία ἐξασφαλίδει τὴν λογικὴ συμδατότητα
ὑποθέσεων καὶ συμπερασμάτων. Συγκεκριμένα ἡ ἀλήθεια τῶν ὑποθέσεων καὶ ἡ ἀπαί-
τήση τῆς λογικῆς συμδατότητας αὐτῶν ἐπιδάλλουν τὴν ἀλήθεια τῶν συμπερασμάτων.
Οἱ διαισθητικὲς ὑποθέσεις ἀποδεικνύονται καὶ καθίστανται ἐπιστημονικὲς ἀλήθειες
ἢ παίρνουν τὸ κῦρος ἀξιώματος, ὅταν δὲν ὁδηγοῦν σὲ σύστημα ἀντιφατικό. Η μαθη-
ματικὴ ἐπιστήμη, ὅπως διαμορφώθηκε ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῶν ' Ελλήνων, δὲν δέχεται προ-
τάσεις καὶ θεωρήματα, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος ἀντλεῖται ἀπὸ μερικὲς προσεγγιστικὲς ἐπα-
ληθεύσεις, γιατί αὐτοῦ τοῦ εἴδους αὐθαίρετες παραδοχὲς ἀντίκεινται στὴν ἴδια τὴν φύ-
ση τῆς αὐστηρῆς παραγωγικῆς σχέψης τῶν μαθηματικῶν. Μόνον σὲ πειραματικὲς
ἀμφιδόλου ποιότη τος έρευνη τικὲς ἐργασίες γίνεται συνήθως ἡ προσέγγιση τῶν προ-
ληµάτων μὲ διαισθητικὲς ὑποθέσεις, οἱ ὁποῖες εἶναι προφανῶς οἱ μεγάλες ἀδυναμίες
τῆς ἐγκυρότητας τῶν προσεγγίσεων αὐτοῦ τοῦ εἴδους.
Ἢ ἀνυπέρόλητη ἀξιοπιστία τοῦ μαθηματικοῦ συμπεράσματος συνίσταται στὴν ἀπό-
δειξη, ποὺ ἐξασφαλίζει τὴ λογικὴ συγκατάθεση. Ποτὲ οἱ μαθηματικὲς ἀλήθειες δὲν
ἀναιρέθηκαν. Ἢ ἐγκυρότητά τους εἶναι ἀπὸ τὴ φύση τους ἄτρωτη µέσα σὲ μιὰ μὴ
ἀντιφατικὴ θεωρία, γιατί ἡ ἀμφισδήτηση ἀποδεδειγμένης μαθηματικῆς προτάσεως
ταυτίξεται μὲ τὴν μὴ ἐγκυρότητα τῶν λογικῶν ἀξιωμάτων. Κάθε μαθηματικὴ θεωρία
εἶναι ἕνας ὁλοκληρωμένος κόσμος, ἀνεξάρτητος ἀπὸ κάθε ἄλλον, ὁ ὁποῖος θεμελιώ-
νεται σὲ ἕνα καθορισμένο μὴ ἀντιφατικὸ ἀξιωματικὸ σύστημα. Καὶ ἔχει τὸ μεγάλο
προνόμιο νὰ καθίσταται ἡ λογικὴ ἔχφραση κατηγορίας φαινομένων μὲ τὴν δυνατό-
τηταὰ πρόδλεψης φυσικῶν γεγονότων. Ἡ πρόδλεψη ποὺ προέρχεται ἀπὸ ἐμπειρικὲς
γνώσεις εἶναι ἐπισφαλής, ἐνῶ ἀντιθέτως ἡ ῆ πρόδλεψη τῆς μαθηματικῆς θεωρίας εἶναι
ἀπολύτως ἔ ἔγκυρη, ἄλλως ἡ θεωρία δὲν εἶναι ἐπαρκὲς «μοντέλο» τῆς κατηγορίας φαι-
νομένων, ποὺ λογικοποιεῖ. ᾿Εμπειρικὴ γνώση μὲ ἀμφισδητούμενη πρόδλεψη εἶναι μει-
ονεκτικὸ ὑποκατάστατο, τὸ ὁποῖο χρησιμοποιοῦμµε, ὅταν δὲν ἔχουμε πραγματικὴ ἐπι-
στηµονική γνώση. Θεωρίες αὐθαίρετων θεμελιώσεων χρησιμοποιοῦνται πάντοτε γιὰ
τὶς λύσεις μεγάλων προθληµάτων τῆς μεταφυσικῆς καθὼς καὶ στὶς νεογέννητες μὴ
διαμορφωμένες ἐπιστῆμες. Στὴν ὥριμη πλέον ἐπιστήμη τῶν μαθηματικῶν ἡ παραδοχὴ
ἀναποδείκτων θεωρημάτων εἶναι «τσαρλατανισμός», ὃ ὁποῖος δυστυχῶς ἐπανέρχεται
σήμερα ἀπὸ παλαιότερους χρόνους. .
Στὰ ᾿Ελληνικὰ μαθηματικά, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ ἡ πρώτη ἐμφάνιση τῆς ἐπιστήμης,
χυριαρχεῖ ἡ αὐστηρότητα τῆς ἀποδείξεως καὶ ἡ συνέπεια τῆς λογικῆς κατασκευῆς,
πρᾶγμα τὸ ὁποῖο διαφοροποιεῖ τὴν ἐπιστήμη ἀπὸ τὴν ἐμπειρικὴ τέχνη. Τὸ φαινόμενο
τῶν ἐμπειρικῶν κανόνων καὶ τῶν διαισθητικῶν παραδοχῶν παρουσιάζεται, ὅταν ἔχου-
µε κρίση καὶ στασιμότητα στὴν ἀνάπτυξη τῆς ἐπιστήμης. Καὶ γενικώτερα, ὅταν ἐπι-
κρατεῖ τὸ θυμικὸν μὲ σύγχρονη ἀναίρεση τοῦ ὀρθοῦ λόγου. Τὰ μαθηματικὰ προη-
γοῦνται ὅλων τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν ὄχι μόνον γιὰ τὸ πλῆθος τῶν θεωριῶν, ἀλλὰ
ἰδίως γιὰ τὴν ἐγκυρότητα τῶν γνώσεων, ἡ ὁποία δὲν στηρίζεται στὴν προσέγγιση. Οἱ
"Ελληνες ποτὲ δὲν ταύτισαν τὴν ἀπόδειξη μὲ τὴν προσέγγιση, γι’ αὐτὸ τὰ ἄλυτα προ-
ὄλήματα, ποὺ ἔθεσαν, ἀνέμεναν περίπου δύο χιλιάδες χρόνια γιὰ νὰ λυθοῦν.
κ ἃ
Οἱ φορεῖς τοῦ μυστικισμοῦ καὶ οἱ ἐχθροὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου πολεμοῦν τὸ ἀρχαῖο ἀθά-
νατο πνεῦμα, στὸ ὁποῖο χυριαρχεῖ ἡ ἀξεπέραστη λογικὴ τοῦ ᾿Αριστοτέλη. ᾿Απὸ τοὺς