ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
160ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1995
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Θεοκρατία: Η μήτρα του Εξουσιασμού — ΗΝΙΟΧΟΣ
Πρωτογενές κείμενο, χωρίς καμία ἐπέμβαση
Θεοκρατία: Ἡ μήτρα τοῦ Ἐξουσιασμοῦ
Εἶναι πολλὲς οἱ δυσκολἰες, ποὺ ἀντιμετωπίζει ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, ὅταν προ-
σπαθεῖ νὰ ἀντιληφθεῖ τὰ πέρατα τοῦ σύμπαντος καὶ νὰ διατυπώσει τὰ κο-
σμολογικὰ συμπερασμµάτά του. Πρῶτοι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶ κατ᾽ ἐξοχὴν
οἱ Προσωχρατιχοὶ (Ἡράκλειτος, Πυθαγόρας, Παρμενίδης, ᾿Ορφεύς, Ἔμπε-
δοχκλῆς, Λεύκιππος κ.λπ.). ἀλλὰ καὶ ὁ Πλάτων, προσπάθησαν διὰ τοῦ συµόθο-
λισμοῦ νὰ «περιγράψουν» τὸ σύμπαν καὶ ἀκόμα περισσότερο ν᾿ «άναπαρα-
στήσουν» διὰ συμθολικῶν παραστάσεων (ὅπως τὸ «κηρύκειον» τοῦ Ἑρμῆ)
τὶς διαδικασίες, μὲ τὶς ὁποῖες τὸ ἀνεκδήλωτο «ἦρθε» σὲ ἐκδή λωση.
ιο σοθαρὸς μελετητὴς τῆς ἀρχαιοελληνικῆς σκέψης γνωρίζει, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι
σοφοὶ τὴς Ἑλλάδας στὶς κοσμολογικὲς ἀναζητήσεις τους οὐδέποτε ἀναφέρ-
θηκαν σὲ «δημιουργία ἐκ τοῦ μηδενὸς» (ογεαιἰο οχ πἰµΙίο), ἀντίληψη ποὺ θε-
ωροῦσαν παιδιάστικη, προφανῶς παράλογη καὶ ἀνθρωπομορφική. Βέθαια
πολλοὶ θὰ ἀντιπαραθέσουν τὰ γραφόμενα ὑπὸ τοῦ Πλάτωνος στὸν « Τίμαι-
ον», ὅπου σὲ πολλὰ σημεῖα εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσει κανείς, ὅτι μιλᾷ ὁ μέ-
γας φιλόσοφος γιὰ δημιουργία τοῦ σύμπαντος ἐκ τοῦ μηδενός." Όμως { ἡ ἄπο-
ψη αὐτὴ δὲν ἀνταποχρίνεται στὴν πραγματικότητα, γιατὶ ναὶ μὲν ὁ Πλάτων
μιλᾶ γιὰ θεὸ «ποιητὴν τοῦ παντός», ὅμως ὄχι ἐκ τοῦ μηδενός, ἀλλὰ ὡς «δια-
κοσμητὴν» τοῦ σύμπαντος, ὡς χοσμογονικὸ νόµο/λόγο, ποὺ δίνει ἁρμονία στὸ
χάος καὶ μορφὴ στὸ ἀπειρο. Ὁ θεὸς τοῦ Πλάτωνος δὲν εἶναι ἔξω- "συμπαντι-
κός, ἀλλὰ εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ σύμπαντος ὡς ὁ λόγος του, ἡ ἁρμονία, του, ἡ
δομή του. (Εἶναι ἄδικο λοιπὸν καὶ παραπλανητικὸ νὰ κατηγορεῖται ὁ Πλά-
των, ὅπως καὶ ὁ Πυθαγόρας ἢ ὃ ᾿Ορφεύς, γιὰ ἀνατολίζουσες- θεοκρατικὲς
ἀντιλήψεις). ἡ Ὅλοι λοιπὸν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες σοφοί, ἀπὸ τοὺς Ορφικοὺς μέ-
χρι ἀκόμη τοὺς μεταχριστιανικοὺς νεοπλατωνιχοὺς (Πρόκλος, Πορφύριος,
Πλωτῖνος κ.λπ.), πέραν τῶν ἐπὶ μέρους διαφορῶν τους οὐδέποτε ἀναφέρθη-
καν σὲ δημιουργία τοῦ σύμπαντος ἐκ τοῦ μηδενός.
᾿Αντίθετα ἐταύτιζαν τὸ ἐκδηλωμένο σύμπαν μὲ τὸν ἀνεκδήλωτο θεό, ποὺ
συμόολικὰ (καὶ φιλοσοφικὰλ) τὸν ὀνόμασαν «Χάος». «ἾΗ τοι μὲν πρώτιστα
Χάος γένετ’, αὐτὰρ ἔπειτα Γαῖ᾽ εὐρύστερνος... ἡ δ᾽ Ἔρος...» » («Θεογονία», στ.
116-120). Γιὰ τὴν ἑλληνικὴ ἀντίλη η, ὅπου «ὁ θεῖος κατ᾽ οὐσίαν κόσμος εἰναι
ἄφθαρτος καὶ αἰώνιος», τὸ σύμδολο τοῦ «Χάους» ἀνταποκρίνεται πλήρως
στὸ ἀπώτατο σημεῖο ποὺ μπορεῖ νὰ φθάσει ὴ ἀνθρώπι σκέψη, ὅταν συλλο-
γίζεται κοσμολογικά. Εἶναι γνωστόν, ὅτι, ἐνῶ γιὰ τὸν ἰουδαιοχριστιανισμὸ «ἐν
ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν» (Γέν. 1.1). γιὰ τοὺς Ἕλλη-
νες ἴσχυε τὸ Ἡρακλείτειο «κόσμον τόνδε... οὔτε τις θεῶν οὔτε ἀνθρώπων ἐποί-
ησεν, ἀλλ᾽ ἣν ἀεὶ καὶ ἔστι καὶ ἔσται πῦρ ἀείξωον.. «»(ΡΙεἰς 1, 157, 10).
Γιὰ την ἑλληνικὴ σχέψη, ποὺ γέννη σε τὴν Φιλοσοφικὴ ἐρώτηση, ἡ ἀναζή-
τηση τελείωνε, ἐξαντλῶντας τὰ ὅριά της, στὴν ἀπεραντοσύνη καὶ τὸ ἀκατά-
ληπτον τοῦ σύμπαντος, ἐχεῖ ὅπου ἡ πρωταρχική αἰτία (τὸ «πρῶτον κινοῦν»
τοῦ ᾿Αριστοτέλους) δὲν μποροῦσε νὰ εἶναι μιὰ ἀρχὴ χωρὶς αἰτία (παραθαί-
γοντας ἔτσι κάθε νόμο τοῦ σύμπαντος) ἀλλὰ μιὰ πρώτη ἐμφάνιση τοῦ ἄνεκ-
δήλωτου στὴν ἐκδήλωση, τοῦ ἀπείρου στὸ πεπερασμένο. Γι’ αὐτοὺς τοὺς κα-
θαρὰ Φφιλοσοφικοὺς λόγους οἱ "Ἕλληνες δὲν ἐπέλεξαν γιά τὶς χοσμολογικές
τους ἀντιλήψεις τὴν «λύση» τοῦ θεοῦ ἀρχιτέχτονος- δημιουργοῦ ἐκ τοῦ µηδε-
νός, τῆς ἀναίτιας- αἰτίας, τοῦ ἐξω-κόσμιου καὶ ὑπὲρ-λογου παντοδύναµου
( Αλλὰχ-Γιαχθέ), ποὺ ἀποτέλεσε τὴν πηγὴ τὴς θεοχρατίας, τῆς μητρὸς τοῦ
ἐξουσιασμοῦ.
Μετὰ τὸ Χάος ἡ «Θεογονία» ἀναφέρει κατὰ σειρὰν τὴν Γαῖα καὶ τὸν Ἔρω-