ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΙΚΑ Οἰκονομικὴ αὐτάρκεια καὶ ἄμεση δημοκρατία Τελευταῖα γίνεται πολὺς λόγος περὶ τῆς ἄμεσης δημοκρατίας καὶ τῆς ἐπικαιρότητάς της στὸν αἰῶνα τῆς Πληροφορικῆς. Ὃ πρῶτος ποὺ ἔθιξε τὸ θέμα στὴ ρίξα του ήταν ὁ γνωστὸς μελλοντολόγος τῶν Η.Π. Α. ”Αλδιν Τόφλερ στὸ πασίγνωστο καὶ ποΛύκροτο ἔργο του «Τὸ τρίτο κῦμα» στὶς ἀρχὲς τῆς προηγούμενης δεχαετίας. ̓Ακολούθησε ἕνας ἐπίσης γνωστὸς Έλλην φιλόσοφος, ὁ Κορνήλιος Καστοριάδης, ὁ ὁποῖος προσδιόρισε τὶς πραυγαλέες διαφορὲς μεταξὺ τῆς ἀρχαίας ἑλλη! γικῆς δημοκρατίας (ποὺ ἦταν ἄμεση ) καὶ τοῦ σύγχρονου χοινοόδουλευτισμοῦ (ποὺ εἰναι ἀντιπροσωπευτικός). Εἰδικὰ στὴ ν ̓ Ελλάδα στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ 90 ἔχουν πληθυνθεῖ οἱ ὑποστηρικτὲς τῆς ἄμεσης, δημοκρατίας καὶ οἱ ἐπικριτὲς τοῦ κοινοδουλευτισμοῦ. ̓ Ε χουν ὅμως δίκιο ὅλοι αὐτοί, ποὺ καὶ ἀπὸ τὶς στῆλες τοῦ «Δαυλοῦ» ὑποστηρίζουν τὴν ἐπικαιρότητα τῆς ἄμεσης δημοκρατίας (ἐλέῳ πληροφορικῆς) καὶ κατακρίνουν τὸν κοινοδουλευτισμό; Ἢ ἀπάντηση δὲν μπορεῖ νὰ δοθεῖ μονολεκτικὰ ἐξ αἰτίας τῆς πολυπλοκότητας τοῦ θέματος. Κατ ̓ ἀρχὰς ὅσοι ἐπικρίνουν τὸν κοινοδουλευτισμὸ ὁρμώμενοι ἐξ ὁλοκληρωτικῶν (ἢ καὶ ἀκόμα ρατσιστικῶν) ἀντιλήψεων, λησμονοῦν ὃ ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐλευθερία (ποὺ καλεῖται «δημοκρατία» ) εἰναι ἡ ὑψηλότερη «ἐφεύρεση » τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἡ εἰδοποιὸς διαφορά του ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους πολιτισμούς. "Οσοι ὅμως κατακρίνουν τὸν κοινοδουλευτισμὸ γιὰ τὴν ὀλιγαρχικότητα τοῦ ἀντιπροσωπευτισμοῦ του ( Κορνήλιος Καστοριάδη ς, «4 αυλὸς» ) ἔχουν δίκιο στὶς ἐπικρίσεις τους. ̓Ορθὲς χατὰ δάσιν εἶναι ἐπίσης οἱ ἀναλύσεις ὅσων ὑποστηρίξουν, ὅτι ἡ ἐποχὴ τῆς πληροφορικῆς δημιουργεῖ τὶς κατάλληλες συνθῆκες γιὰ τὴν «ἀναδίωση» τῆς ἄμεσης δημοκρατίας τῶν ἀρχαίων ἑλλη νικῶν πόλεων. “Ὅμως ἐδῶ τίθεται ἑ ἕνα χρίσιμο ἐρώτημα: Εἶναι δυνατὸν νὰ δρεῖ ἐφαρμογὴ κατ ̓ οὐσίαν καὶ ὄχι τύποις ἡ ἄμεση δημοκρατία σὲ σύγ χθονες «έπαρ χίες» (ἀνάλογες τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν «πόλεων- -κρατῶν»), χωρὶς οἱ «ἐπαρχίες» αὐτὲς νὰ ἔχουν οἰκονομικὴ αὐτάρκεια; ( Τὸ ὅτι ῇ ἄμεση δημοκρατία εἶναι ἀνεφάρμοστη σὲ μεγάλα, μαξικὰ καὶ συγκεντρωτικὰ κράτη εἶναι προφανές' ὅπως ἐξίσου προφανὲς εἶναι, ὅτι ἡ έπο χἠ τῆς πληροφορικῆς εὐνοεῖ τὴν κατάρρευση τῶν μεγάλων κρατικῶν ὀντοτήτων καὶ προκρίνει τὴν αὐτοτέλεια τῶν ἐπαρχιῶν). “Ο Αριστοτέλης ἔχει δώσει ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ἀπάντηση πρὶν 2500 χρόνια: «ἡ δ ̓ ἐκ πλειόνων κωμῶν κοινωνία τέλειος πόλις ἤδη πάσης ἔχουσα πέρας τῆς αὐταρκείας» (Αριστοτέλους, «Πολιτικά», Α ́, 3). Σ ̓ ἄλλο σημεῖο, μάλιστα δ ̓ Αριστοτέλης θεωρεῖ τὴν αὐτάρκεια ὡς τελικὸ σκοπὸ τῆς πόλεως καὶ ὡς μέγιστο ἀγαθό: «ἡ δ ̓ αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ δέλτιστον» («Πολιτικά», Α ́, 1253α). Οἱ ἀρχαῖες ἑλληνικὲς πόλεις ἀνέπτυξαν κατ ̓ οὐσίαν τὴν ἄμεση δημοκρατία, ἐπειδὴ ἀκριδῶς εἶχαν κατακτήσει τὴν οἰκονομική τους αὐτάρκεια. “Ὅταν -μετὰ τὶς κατακτήσεις τοῦ ̓Αλεξάνδρου-- ἀπώλεσαν τὴν οἰκονομικὴ αὐτοτέλειά τους, ἡ δημοκρατία τους μεταόθλήθηκε σὲ νεκρὸ τύπο. Τὸ ἴδιο ἴσως γίνει καὶ στὸ μέλλον, στὶς «μετα- διομη χανικὲς» κοινωνίες τοῦ «τρίτου κύματος»: ἡ πληροφορικὴ δὲν ἀἀρκεῖ, γιὰ ν ̓ ἀναστήσει τὴν ἄμεση δημοκρατία, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχει κατακτη θεῖ ἡ οἰκονομικὴ αὐτάρκεια τῶν σύγχρονων «πόλεωνκρατῶν». Εἶναι αὐταπόδεικτο καὶ ἱστορικὰ τεχμηριωμένο ἐξ ἄλλου, ὅτι προὐπόθεση τῆς πολιτικῆς δημοχρατίας εἰναι ἡ οἰκονομικὴ δημοκρατία. Στὴν ἀντίθετη περίπτωση ἡ δημοκρατία, ἄμεση ἢ ἔμμεση, ἀποτελεῖ νεκρὸ γράμμα. Ὃ Μεταπολιτικὸς