ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΙΚΑ Οἰκονομικὴ αὐτάρκεια καὶ ἄμεση δημοκρατία Τελευταῖα γίνεται πολὺς λόγος περὶ τῆς ἄμεσης δημοκρατίας καὶ τῆς ἐπικαιρότη- τάς της στὸν αἰῶνα τῆς Πληροφορικῆς. Ὃ πρῶτος ποὺ ἔθιξε τὸ θέμα στὴ ρίξα του ήταν ὁ γνωστὸς μελλοντολόγος τῶν Η.Π. Α. ”Αλδιν Τόφλερ στὸ πασίγνωστο καὶ πο- Λύκροτο ἔργο του «Τὸ τρίτο κῦμα» στὶς ἀρχὲς τῆς προηγούμενης δεχαετίας. ᾿Ακο- λούθησε ἕνας ἐπίσης γνωστὸς Έλλην φιλόσοφος, ὁ Κορνήλιος Καστοριάδης, ὁ ὁποῖος προσδιόρισε τὶς πραυγαλέες διαφορὲς μεταξὺ τῆς ἀρχαίας ἑλλη! γικῆς δημοκρατίας (ποὺ ἦταν ἄμεση ) καὶ τοῦ σύγχρονου χοινοόδουλευτισμοῦ (ποὺ εἰναι ἀντιπροσωπευ- τικός). Εἰδικὰ στὴ ν᾿ Ελλάδα στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ 90 ἔχουν πληθυνθεῖ οἱ ὑπο- στηρικτὲς τῆς ἄμεσης, δημοκρατίας καὶ οἱ ἐπικριτὲς τοῦ κοινοδουλευτισμοῦ. ᾿ Ε χουν ὅμως δίκιο ὅλοι αὐτοί, ποὺ καὶ ἀπὸ τὶς στῆλες τοῦ «Δαυλοῦ» ὑποστηρίζουν τὴν ἐπι- καιρότητα τῆς ἄμεσης δημοκρατίας (ἐλέῳ πληροφορικῆς) καὶ κατακρίνουν τὸν κοι- νοδουλευτισμό; Ἢ ἀπάντηση δὲν μπορεῖ νὰ δοθεῖ μονολεκτικὰ ἐξ αἰτίας τῆς πολυπλοκότητας τοῦ θέματος. Κατ᾽ ἀρχὰς ὅσοι ἐπικρίνουν τὸν κοινοδουλευτισμὸ ὁρμώμενοι ἐξ ὁλοκληρω- τικῶν (ἢ καὶ ἀκόμα ρατσιστικῶν) ἀντιλήψεων, λησμονοῦν ὃ ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐλευθερία (ποὺ καλεῖται «δημοκρατία» ) εἰναι ἡ ὑψηλότερη «ἐφεύρεση » τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἡ εἰδοποιὸς διαφορά του ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους πολιτισμούς. "Οσοι ὅμως κατακρίνουν τὸν κοινοδουλευτισμὸ γιὰ τὴν ὀλιγαρχικότητα τοῦ ἀντιπροσω- πευτισμοῦ του ( Κορνήλιος Καστοριάδη ς, «4 αυλὸς» ) ἔχουν δίκιο στὶς ἐπικρίσεις τους. ᾿Ορθὲς χατὰ δάσιν εἶναι ἐπίσης οἱ ἀναλύσεις ὅσων ὑποστηρίξουν, ὅτι ἡ ἐποχὴ τῆς πληροφορικῆς δημιουργεῖ τὶς κατάλληλες συνθῆκες γιὰ τὴν «ἀναδίωση» τῆς ἄμεσης δημοκρατίας τῶν ἀρχαίων ἑλλη νικῶν πόλεων. “Ὅμως ἐδῶ τίθεται ἑ ἕνα χρίσιµο ἐρώτημα: Εἶναι δυνατὸν νὰ δρεῖ ἐφαρμογὴ κατ᾽ οὐσίαν καὶ ὄχι τύποις ἡ ἄμεση δημοκρατία σὲ σύγ χθονες «έπαρ χίες» (ἀνάλογες τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν «πόλεων- -κρατῶν»), χωρὶς οἱ «ἐπαρχίες» αὐτὲς νὰ ἔχουν οἰκονο- μικὴ αὐτάρκεια; ( Τὸ ὅτι ῇ ἄμεση δημοκρατία εἶναι ἀνεφάρμοστη σὲ μεγάλα, μαξικὰ καὶ συγκεντρωτικὰ κράτη εἶναι προφανές' ὅπως ἐξίσου προφανὲς εἶναι, ὅτι ἡ έπο χἠ τῆς πληροφορικῆς εὐνοεῖ τὴν κατάρρευση τῶν μεγάλων κρατικῶν ὀντοτήτων καὶ προ- κρίνει τὴν αὐτοτέλεια τῶν ἐπαρχιῶν). “Ο Αριστοτέλης ἔχει δώσει ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ἀπά- ντηση πρὶν 2500 χρόνια: «ἡ δ᾽ ἐκ πλειόνων κωμῶν κοινωνία τέλειος πόλις ἤδη πάσης ἔχουσα πέρας τῆς αὐταρκείας» (Αριστοτέλους, «Πολιτικά», Α΄, 3). Σ᾽ ἄλλο σημεῖο, μά- λιστα δ᾽ Αριστοτέλης θεωρεῖ τὴν αὐτάρκεια ὡς τελικὸ σκοπὸ τῆς πόλεως καὶ ὡς μέγι- στο ἀγαθό: «ἡ δ᾽ αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ δέλτιστον» («Πολιτικά», Α΄, 1253α). Οἱ ἀρχαῖες ἑλληνικὲς πόλεις ἀνέπτυξαν κατ᾽ οὐσίαν τὴν ἄμεση δημοκρατία, ἐπειδὴ ἀκριδῶς εἶχαν κατακτήσει τὴν οἰκονομική τους αὐτάρκεια. “Ὅταν -μετὰ τὶς κατα- κτήσεις τοῦ ᾿Αλεξάνδρου-- ἀπώλεσαν τὴν οἰκονομικὴ αὐτοτέλειά τους, ἡ δημοκρατία τους µεταόθλήθηκε σὲ νεκρὸ τύπο. Τὸ ἴδιο ἴσως γίνει καὶ στὸ μέλλον, στὶς «μετα- διοµη χανικὲς» κοινωνίες τοῦ «τρίτου κύματος»: ἡ πληροφορικὴ δὲν ἀ ἀρκεῖ, γιὰ ν᾽ ἀναστήσει τὴν ἄμεση δημοκρατία, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχει κατακτη θεῖ ἡ οἰκονομικὴ αὐτάρκεια τῶν σύγχρονων «πόλεων- κρατῶν». Εἶναι αὐταπόδεικτο καὶ ἱστορικὰ τεχμηριωμένο ἐξ ἄλλου, ὅτι προὐπόθεση τῆς πο- λιτικῆς δημοχρατίας εἰναι ἡ οἰκονομικὴ δημοκρατία. Στὴν ἀντίθετη περίπτωση ἡ δη- µοκρατία, ἄμεση ἢ ἔμμεση, ἀποτελεῖ νεκρὸ γράμμα. Ὃ Μεταπολιτικὸς