ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Ἱστορία τῆς Μαθηματικῆς Ἐπιστημης 1. Προλεγόμενα α. Ο Ηειῦτοηει δὲν δίστασε νὰ γράψη μιὰ «Γενική Ἱστορία τῶν Μαθηματικῶν», προ- ὠθώντας τὶς ἔρευνές του μέχρι τοῦ ᾿Αδὰμ καὶ τῆς Εὔας, «οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν τὶς πρῶτες ἀρχὲς τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμη ς»!.. Ὃ 6. Πταμ, ζηλεύοντας τὴν δόξα τοῦ προηγούµε- νου, ἔγραψε μιὰ «Παγκόσμια Ἱστορία τῶν ᾿Αριθμῶν», προωθώντας τὶς ἔρευνές του ἀπὸ τοὺς ΄Ἔλεμα καὶ Παπούα τῆς Νέας Γουινέας μέχρι τοὺς Βουσμάνους τῆς Νότιας ᾿Αφρικῆς καὶ ἀπὸ τοὺς ἜἘσκιμώους τῆς Γροιλανδίας μέχρι τοὺς ᾿Αινοὺ τῆς Σαχαλίνης (Ἰαπωνία), τοὺς ὁποίους συναριθμεῖ μεταξὺ αὐτῶν πού ᾽χουν θέσει τὸ λιθαράχι τους στὴ δημιουργία τῆς μαθηματικῆς ἐπιστή μης... Εἶναι πράγματι πολὺ διασχεδαστικός, ἑ ὅταν κοινοποιῆ μ ᾿ὅλο τὸν θαυμασμό του τὶς ἀνακαλύψεις του, σύμφωνα μὲ τὶς ὁποῖες οἱ Παπούα γιὰ παρά- δειγμα μετροῦν χρησιμοποιώντας τὰ δάκτυλα τοῦ ἀριστεροῦ χεριοῦ, ἐνῶ οἱ ᾿Αινοὺ τὰ δά- χτυλα τῶν ποδιῶν τους κι οἱ Ἐσκιμῶοι στρογγυλὰ πετραδάχκια ἢ φασόλια. “Ὅπως κι ἂν ἔχη τὸ πρᾶγμα, αὐτὸς ὁ «ἐθνολόγος, ἱ ἱστορικὸς καὶ ἀρ χαιολόγος τῶν ἀριθμῶν, τῶν ἀριθ- μομὴ χανῶν καὶ τῶν ἠλεκτρονικῶν ὑπολογιστῶν» ἐ ἐπιτυγχάνει, ὅπως κι ὁ προηγούμενός του, ν᾿ ἀποπροσανατολίση τοὺς ἀναγνῶστες του καὶ νὰ περάση τὴν κατεστημένη ἄποψη, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ καὶ τὰ μαθη ματικὰ ἀποτελοῦν δημιούργημα καὶ κοινὸ χτῆμα ὅλων τῶν λαῶν, δίδοντας ἑ ἕνα κάποιο προθάδισµα στοὺς ἀνατολικοὺς λαούς... Οἱ ἔρευνές τους πε- οιορίζονται καὶ σταματοῦν στὴν ἀνακάλυψη τῆς ὕπαρξης καὶ λειτουργίας μερικῶν µα- θηματικῶν ἐννοιῶν πρακτικῆς ση μασίας, ἐννοιῶν τὶς ὁποῖες ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶχαν, ὅπως ἔχουν -κατά τοὺς ψυχολόγους- καὶ τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔχουν μιὰ κάποια γνώση τοῦ πλή- θους τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας ἢ ὁμάδας τους, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Η. Ηδῃκει. Ποιό εἶναι τὸ ζητούμενο γιὰ τοὺς ἱστορικοὺς αὐτούς; Μὰ εἶναι φανερό: Νὰ ἀποχρύψουν ἀπ᾿ τὴν ἀνθρωπότητα τοὺς ἀληθινοὺς ἱδρυτὲς τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμης Ἕλληνες καί, χλέπτοντας τὸ στεφάνι τῆς δόξας τους, νὰ τὸ φορέσουν στοὺς Βαδυλωνίους καὶ Αἰγυπτί- ους, τῶν ὁποίων τὸν δουλοποιὸ καὶ δουλοκτητικὸ πολιτισμὸ δημιουργοῦν καὶ σήμερα. «Ὅμως τόσον οἱ Βαδυλώνιοι, ὅσον καὶ οἱ Αἰγύπτιοι δὲν κατώρθωσαν νὰ δώσουν ζωὴν εἰς κάποιαν μαθηματικὴν θεωρίαν, οὔτε ἀκόμη νὰ γράψουν ἕνα κεφάλαιον Αριθμητικῆς ἢ Γεωμετρίας. Ο λόγος αὐτῆς τῆς ἀδυναμίας πρέπει ν᾿ ἀναζητηθῆ εἰς τὴν γενικὴν τάσιν τῶν ἐρευνῶν των νὰ μὴ ἀποδλέπουν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν ἀληθειῶν θεωρητικοῦ χαρα- χτῆρος, ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν πρακτικῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀστρολόγου καὶ τοῦ μηχανικοῦ. Εἰς τοὺς Ἓλληνας, τῶν ὁποίων τὰ ἐπιτεύγματα θὰ ἐξετάσωμε, ἐπεφυλάσσετο ἡ ἄφθιτος δόξα νὰ καταστήσουν τὴν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν καὶ ἰδιαιτέρως τὴν μαθη- ματικὴν σκοπὸν κύριον τῆς διανοήσεως καὶ ν᾿ ἀποδείξουν ὅτι μόνον οὕτω δύναται ἡ ἔρευ- να νὰ φθάση εἰς τὰ ὑπέρτατα ὕψη, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια εἶναι προωρισμέ- νή» (Ο1πο 1,ογία, «Ιστορία τῶν Μαθηματικῶν», σελ. 36). 6. Ἐὰν ἐ ἐπιχειροῦσε κανεὶς νὰ χαρακτη ρίση τὸν σύγχρονο δυτικὸ πολιτισμό, τὰ πιὸ ται- ριαστὰ πατηγορή ματά του θά ταν ἐκεῖνα τοῦ «ἐχλεχτικοῦ» καὶ τοῦ «μονομεροῦς». Οἱ ἐξ- ουσιαστὲς μετὰ τὴν νίκη τους, ἀφοῦ ἰδιοποιήθηχαν ὅλες τὶς ἔπιστη μονικὲς χαταχτήσεις τῶν Ἑλλήνων, τὶς φυλάκισαν στὰ ἄδυτά τους χι ἐλευθερώνουν μερικὲς ἀπ᾽ αὐτὲς σύμφω- να πάντα μὲ τὰ συμφέροντα καὶ τὶς ἀνάγκες τους, ἐμφανίζοντάς τες ὡς νέες ἀνακαλύψεις χι ἐφευρέσεις. Ἔτσι ἔγινε ἀπ᾿ τὸν Πολωνὸ ἀστρονόμο Κοπέρνικο, ὁ ὁποῖος «ἀνεκάλυψε» τὸ ἡλιοκεντρικὸ σύστημα τοῦ ᾿Αριστάρχου τοῦ Σαμίου (220-250 π.Χ.) ἢ μὲ τὸν Εσοπαοσοί (εἰν᾽ αὐτὸς ποὺ πρῶτος παρουσίασε στὴν Εὐρώπη τὰ «νέα» τότε ἀριθμητικά σύμδολα,