ΜΑΡΙΟΣ ΜΑΜΑΝΕΑΣ Πανάρχαια Ἑλληνικὴ θρησχευτικὴ ἐπίδραση στὴν Μέση ᾿Ανατολὴ Ἡ ἀραθικὴ πολίχνη Ρὰς Σιάμρα ἐντοπίζεται στὰ θόρεια παράλια τῆς Συρίας, σὲ ἀπόσταση λίγων χιλιομέτρων ἀπὸ τὴ Λαοδίκεια. Κατέστη πασίγνωστη ἀπὸ τὶς ἀνασκαφὲς ποὺ ξεχίνη- σαν στὶς ἀρχὲς τοῦ αἰώνα µας χι ἔφεραν δαθμιαῖα στὸ φῶς ἕναν ἰδιότυπο πολιτισμό, τὸν ὁποῖο οἱ ἀρχαιολόγοι ταύτισαν μ᾽ ἐκεῖνον τῆς ἀρχαίας Οὐγαρίτ. “Ἕως τότε γιὰ τὴν Οὐγαρίτ ὑπῆρχαν μόνο ἀποσπασματικὲς πληροφορίες. Γύρω ἀπὸ τὴ μελέτη τῶν εὑρημάτων τῆς Ρὰς Σιάμρα συγκροτήθηκε νέα «σχολὴ» ἱστορικῆς ἔρευνας, ποὺ ἐξ ἀρχῆς προσανατολίστηχε στὴν ἔνταξη τῆς ἀρχαίας Οὐγαρὶτ στὸν εὑρύτερο «ση- μιτικὸ» πολιτισμικὸ χῶρο (καλῶς ἢ κακῶς, θὰ τὸ δοῦμε στὴ συνέχεια). ᾿Εκεῖνο ποὺ πρωτεῦει εἶναι, νὰ ἐξετάσουμε, ὅσο οἱ δυνατότητες μᾶς τὸ ἐπιτρέπουν, τὰ ἱστορικά, πολιτιστικά, θρη- σκειολογικὰ καὶ γχωσσολογικὰἀ-φιλολογικὰ δεδομένα, ποὺ ἀφοροῦν τὴν ἀρχαία Οὐγαρὶτ καὶ τοὺς κατοίκους τῆς. Τὰ ἐρωτή ματα ποὺ μᾶς ἀπασχολοῦν εἶναι: α) Ἐὰν οἱ Οὐγαρῖτες ήταν πραγματικὰ κλάδος τῆς -κακῶς ὀνομαζομένης- «σημιτικῆς» ὁμοεθνίας. 6) Ἐὰν ἡ θρησκεία καὶ ἡ ἰδιαίτερη παράδοσή τους εἶχαν ὄντως «σημιτικὴ» προέλευση ἢ ἄλλην τινά. Υ) Ἐὰν ὁ πολιτισμὸς ποὺ ἀνέπτυξαν συµθαδίζει, ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἐπίπεδό του, μ᾽ ἐκεῖνον ποὺ χαρακτήριζε τοὺς ἄλλους «σημίτες». Κατὰ τὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ 1920 ἡ Γαλλική Διοίκηση τῆς Συρίας μετὰ τὴν τυχαία ἀνα- κάλυψη λιθίνων πλακῶν καὶ μικρῶν ἀγγείων ἀπὸ χωρικοὺς στὸν ὅρμο τοῦ Λευκοῦ Λιμένος (ΜΙπει αἱ Βεἰάα) ἔδωσε γιὰ πρώτη φορὰ ἄδειες ἀνασκαφῶν, οἱ ὁποῖες, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι διε- κόπησαν κατὰ διαστήματα, συνεχίστηκαν καὶ συνεχίζονται ἕως σήμερα. Βαθμιαῖα ἤρχοντο στὸ φῶς περισσότερα στοιχεῖα γιὰ τὴν ἀρχαία Οὐγαρίτ, καθὼς οἱ ἀνασκαφὲς ἐπεκτείνοντο καὶ στὸν λόφο τῆς Ρὰς Σιάμρα. Οἱ ἀρχαιολόγοι, Γάλλοι στὴν πλειοψηφία τους, διεπίστωσαν τὴν ὕπαρξη πέντε ἀρχαιολογικῶν «ὁριζόντων». Ὃ ἀρχαιότερος ἀπ’ αὐτοὺς 6ρίσκεται σὲ θάθος 18 µέτρων καὶ χρονολογεῖται στὸ 5.000 π.Χ., ἐνῶ ὁ νεώτερος περὶ τὸ 1.200 π.Χ. Τόσο τὰ ἀκίνητα (νεκρόπολη, θιθλιοθήκη, ναοί, οἰχίες) ὅσο καὶ τὰ κινητὰ (ἀγγεῖα, ὅπλα, ἐργαλεῖα) εὑρήματα προδίδουν σπουδαῖο θιοτικὸ καὶ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο, ποὺ ὁμολογουμένως δύσκολα δύναται νὰ σχετισθεῖ μὲ τὸν νομαδικὸ 6ίο ἄλλων γειτόνων «σημιτῶν». Παρὰ ταῦτα πολλοὶ μελετητές, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ θανὼν καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστη- μίου ᾿Αθηνῶν Α. Χαστούπης-δεδηλωμένος φοινικιστής-, ἐπιμένουν στὴ θεωρία περὶ «σημι- τικῆς» προελεύσεως τῶν Οὐγαριτῶν, χωρὶς κἂν νὰ λαμθάνουν ὑπ᾽ ὄψιν τὶς κραυγαλέες ἀντι- θέσεις τῆς ζωῆς τῶν ἀρχαίων κατοίκων τῆς Οὐγαρὶτ μ᾽ ἐκείνην τῶν ἀπολιτίστων νομάδων τῆς ἐρήμου, ἀλλὰ καὶ τὶς ἐξ ἴσου κραυγαλέες ὁμοιότητες τῶν σωζομένων ἱστορικῶν στοιχείων γιὰ τοὺς Φιλισταίους καὶ τοὺς λοιποὺς Ἕλληνες ἀποίκους τῆς Παλαιστίνης μὲ τοὺς Οὐγαρῖτες. Είναι παραδεκτό, ὅτι ἡ διείσδυση καὶ ἐγκατάσταση τῶν Ἑλλήνων στὴ Μ. ᾿Ανατολὴ ξεκινᾶ χιλιάδες χρόνια πρὸ τῆς Μυκηναϊκῆς ἐποχῆς, γιὰ τὴν ὁποία ὁ Α. Χαστούπης λέγει, ὅτι ἁπλῶς «ἐπέδρασε ἁμυδρὰ» στὸν Οὐγαριτικὸ χῶρο. Πρὸ τῆς ἐπιδράσεως ὅμως αὐτῆς, ποὺ δὲν ἦταν διόλου «ἁμυδρὴ» ἀλλὰ δαθυτάτη, εἶναι γεγονὸς ὅτι τὰ δύο παλαιότερα ἀρχαιολογικὰ στρώ- ματα τῆς περιοχῆς συμδαδίζουν χρονολογικὰ μὲ τοὺς ἀποικισμοὺς τῶν Πελασγῶν καὶ τῶν Ἔτεο-Κρητῶν. Αὐτὸ μαρτυροῦν τ᾽ ἀποτελέσματα τῶν ἀνασκαφῶν. Συγκεκριµένα ἔχουν 6ρε- θεῖ πελέκεις ἑλληνικῆς τεχνοτροπίας καθὼς καὶ μεταλλικὰ ἀγγεῖα μὲ παραστάσεις μυθολο- γικὲς ἀπὸ τὸ Οὐγαριτικὸ πάνθεο, ποὺ ἀποτελεῖ στὸ μεγαλύτερο μέρος του μεταλλαγὴ τοῦ “Ἑλληνικοῦ, ὅπως ἐκτίθεται παρακάτω. “Ὅσον ἀφορᾶ τὸ σφηνοειδὲς σύστημα γραφῆς τῶν Οὐγαριτῶν, ὁ ῥααάόέ ὑποστηρίζει, ὅτι αὐτὸ ἔχει σχεδὸν τὴν ἴδια μὲ τὸ Ἑλληνικὸ τάξη χαρα- χτήρων, ἐνῶ ὁ θασικὸς ἀποκρυπτογράφος του καθηγητὴς Ηαπς Βαμετ δέχεται, ὅτι διέπεται ἀπὸ ἀλφαθητικὴ ἀρχή. Ὡστόσο ἡ ἑλληνικὴ προέλευση τοῦ ἰδιοτύπου Οὐγαριτικοῦ πολιτισμοῦ -- καὶ ὄχι µόνο αὐτοῦ στὴ συγκεκριμένη περιοχὴ -- καθίσταται θεθαιότερη ὕστερα ἀπὸ ἕνα προσεκτικὸ ἔλεγχο τῶν