ΣΤΑΥΡΟΣ ΒΑΣΔΕΚΗΣ Περὶ Ἑλληνικῆς καὶ Βυζαντινῆς Μουσικῆς [ἠ:ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΙΝΑΙΟ «ΤΡΟΠΟΣ»Ι Ὅταν ἔπιασα τὴν γραφίδα, γιὰ νὰ συνεχίσω τὸν διάλογο περὶ «Βυζαντινῆς» ἢ «Ελληνικῆς μουσικῆς ἐπὶ Βυζαντίου», ὁ ὁποῖος ἀνοίχθηκε ἐπιτέλους στὸν «Δαυλό», αὐτομάτως θρέθηκχα ἀντιμέτωπος μὲ τὸν ἑξῆς προθληματισμὸ (δίληµ- μα): Σὲ ποιό ἐπίπεδο θὰ ἅρμοζε νὰ συνδιαλεχθῶ μὲ τοὺς συνομιλητὲς (συγγρα- φεῖς) µου: Στὸ ἐπίπεδο τῶν εἰδικῶν μουσικῶν τεχνικῶν ὅρων (ἄγνωστων στὸ εὐρὺ κοινὸ) ἢ στὸ ἐπίπεδο τῆς γενικότερης ἱστορικῆς (πραγματικῆ ς) θεώρησης τοῦ ζητή ματος, ἡ ὁποία εἶναι περισσότερο εὔληπτη ἀπὸ τοὺς μὴ εἰδή μονες; Τε- λικὰ ἡ πίεσι τοῦ προόθληματισμοῦ αὐτοῦ μὲ ἐξώθησε, προτοῦ μπῶ στὸ θέμα, νὰ προτάξω τὴν παρακάτω παρέμόασι. ᾿Απ’᾽ ὅσο δύναμαι νὰ γνωρίζω, τὸ θέμα ποὺ σκοπεύω νὰ θέσω, ἐὰν δὲν τίθεται γιὰ πρώτη φορὰ ἐντελῶς ἄμεσα, τουλάχιστον τίθεται πολὺ σπάνια καὶ ἀποσπα- σματικά. Πρόκειται γιὰ τὸν μῦθο τῶν δυνατοτήτων τῶν μουσικῶν γραφῶν, ἀρχαί- ας, θυξαντινῆς καὶ εὐρωπαϊκῆς. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἀλη θεύει ἀπόλυτα, ὅτι ποίη- σι εἰναι αὐτὸ ποὺ χάνεται στὴ μετάφρασι. Γνωρίζω ἑ ὅμως ἀπόλυτα καὶ δηλώνω κατηγορη µατικά, ὅτι μουσικὴ εἶναι αὐτὸ ποὺ χάνεται στὴ μουσικὴ γραφὴ (ὀπτι- κή). Τί χάνεται στὴν μουσικὴ σημειογραφία; ὍὉὍ τρόπος: τὸ ὕφος, τὸ ἦθος, ὁ χα- ρακτήρας καὶ οἱ κάθε εἴδους λεπτὲς ἀποχρώσεις' ὅ,τι δηλαδὴ ἀποτελεῖ τὴν δα- θύτερη οὐσία τῆς μουσικῆς. Καὶ γιὰ νὰ τὸ ποῦμε κι ἀλλιώτικα, ὅση σχέσι ἔχει ὁ σκελετὸς ἑνὸς ζώου μὲ τὸ ζῶο αὐτὸ ὅταν εἶναι ζωντανό, τόση σχέσι ἔχει καὶ ἕνα τραγούδι γραμμένο μὲ νότες μὲ τὸ τραγούδι αὐτὸ ὅταν τραγουδιέται ἀπὸ τὸν δη- μιουργό του ἢ ἀπὸ κάποιο ἄλλο ἄτομο, ποὺ τὸ «διδάχθηκε» ἀπ’ αὐτόν. Εὔληπτο Ἡ ἀπάρνη ση τῆς ἑλλη γικῆς παγκόσμιας μουσικῆς ὁρολογίας ἀπὸ τοὺς Ρωμιοὺς ο 4ιαπίστωση πρώτη: Οἱ πάσης φύσεως μουσικοὶ τῆς χώρας μας, παραδοσιακοί, αὐτο- δίδαχτοι, πτυχιοῦχοι ὠδείων, μουσικολόγοι καὶ ἐθνομουσικολόγοι (ἀμφισθητοῦμε τὰ ἀναγκαῖα γιὰ τὸν τίτλο αὐτὸν προσόντα τῶν τελευταίων), ἀποκαλοῦν τὶς κλίμακες τῆς "Ελληνικής Μουσικῆς μὲ ὀνόματα ὅπως χιτζάξ, οὐσάκ, σαμπάχ, νιαδέντ, ράστ, κάρ- τζιγαρ κ.ᾱ. ο 4ιαπίστωση δεύτερη: Παγκοσμίως πλὴν δυτικῆς ᾿Ασίας οἱ ἀντίστοιχες αὐτὲς κλί- µακες ἀποκαλοῦνται μὲ τὰ ἀληθινὰ ὀνόματά τους, ὅπως 4ωρική, Ιωνική, Λυδική, Φρυγική, Υποδωρική, Μυξολυδική, Αἰολικὴ κ.ἄ. (Πογίαη, Εοἰίαη κ.ο.Χ.). ο 4ιαπίστωση τρίτη -ἀπίστευτη κι ὅμως ἀληθινή: Στὸ σύνολο σχεδὸν τῶν μουσικῶν Γυμνασίων καὶ 4 υκείων τῆς χώρας στὸν τοµέα τῆς ᾿Ελληνικῆς Μουσικῆς διδάσκεται τὸ κατ’ ἐξοχὴν τουρκικὀὸ ἔγχορδο μουσικὸ ὄργανο σάξι ἀντὶ τοῦ Ελληνικοῦ ταμπουρᾶ (θαμπούρα, τρίχορδο ἢ κακῶς λεγόμενο μπουζούκι), ὅπως προθλέπει τὸ διδακτέο πρό- γραμμα, ὅταν σὲ καμμιὰ ἐπαρχία τῆς Ελλάδος δὲν παίζεται τὸ σάξι, ὅπως καὶ σὲ καμ- -------ἰ--