ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΛΙΑΝΟΣ Ἢ Ἑλληνοαλθανικὴ συμμαχία τοῦ 1821 [Στὰ σχολικὰ διόλία δὲν ἀναφέρεται κἄν, ἐνῶ γράφεται στὰ «ψιλὰ» τῆς κλασσικῆς ἱστοριογραφίας. Κι ὅμως, ἂν ἡ ἑλλονοαλδανικὴ συμμαχία γιὰ κοινὸ ἀγῶνα ἐνάντια στοὺς Τούρκους, ποὺ συνάφθηκε στὴν "Ἤπειρο τὸν ̓Ιανουάριο τοῦ 182], εἶχε εὐδοκιμήσει, ἡ ἔχδαση τῆς ἐπανάστασης θὰ ήταν ἴσως διαφορετική]. Ἡ ἄποψη ποὺ γενικὰ ἐπικρατεῖ στὴν ἑλληνικὴ κοινὴ γνώμη, ἔτσι ὅπως αὐτὴ διαμορφώνεται ἤδη ἀπὸ τὴ σχολικὴ ἐκπαίδευση, εἶναι ὅτι ἡ ἀντίθεση μεταξὺ τοῦ Εὐρωπαίου χριστιανοῦ ὀρθόδοξου Ἕλληνα καὶ τοῦ ̓Ασιάτη μουσουλμάνου Τούρκου δὲν μπορεῖ, παρὰ νὰ εἰναι καθολικὴ καὶ ἀγεφύρωτη, μιὰ ποὺ ἀπὸ μνήμης ἀνθρώπου θεωρεῖται ὅτι ἔφερε πάντα ἀντιμέτωπους τοὺς δύο αὐτοὺς λαούς. Νομίζω, ὅτι ἡ πεποίθηση αὐτὴ εἶναι προϊὸν τοῦ ὕστερου 19ου αἰῶνα, ἀπόρροια τῆς προσπάθειας ἐπανερμήνευσης ὁλόκληρης τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας μέσα ἀπὸ τὰ κρατικίστικα, ἑλληνορθόδοξα καὶ ἐθνικιστικὰ φίλτρα, ποὺ ἀνταποκρίνονταν στὸν ἰδεολογικὸ χαρακτῆρα τοῦ νεαροῦ ἑλληνικοῦ κράτους. Στὴν οὐσία τὰ πράγματα ἦταν πολὺ πιὸ περίπλοκα καὶ ὁ διαχωρισμὸς μεταξὺ χριστιανῶν καὶ μουσουλμάνων, Τούρκων καὶ Ἑλλήνων πολὺ λιγότερο εὐκρινὴς ἀπ ̓ ὅ,τι συνήθως πιστεύεται. Δὲν πρέπει π.χ. νὰ νομίζεται, ὅτι κατὰ τοὺς αἰῶνες τῆς ὀθωμανικῆς κυριαρχίας οἱ χριστιανοὶ Ἕλληνες τάσσονταν παντοῦ καὶ πάντα ἀνεπιφύλακτα στὸ πλευρὸ τῶν χριστιανῶν Εὐρωπαίων (Ἑνετῶν, Ρώσων κ.λπ.), ποὺ κατὰ καιροὺς πολεμοῦσαν ἐνάντια στοὺς Τούρκους. Στὴν Πελοπόννησο γιὰ παράδειγμα καὶ τὴ Στερεὰ κατὰ τὸν 16ο αἰῶνα ὑπῆρχαν ἱππότες (σπαχῆδες) καὶ τιμαριῶτες χριστιανοί. «Εἰς τούτους τοὺς καιροὺς ὁ Μορέας εἰχε Τούρκους ὀλίγους... καὶ ἦσαν ἄρχοντες Χριστιανοὶ σπαΐδες ἐπάνω εἰς τὸν τόπον' καὶ εἰς καιρὸν πολέμου ἔκαμναν καὶ αὐτοὶ σεφέρι ὁμοίως μὲ τοὺς Τούρκους...'». Ὅταν ὁ Μοροζίνης θέλησε νὰ καταλάδει τὴ Μονεμθασιὰ τὸ 1656, τὸ φρούιο ὑπερασπίστηκαν μὲ ἐπιτυχία ἀποκλειστικὰ “Ἕλληνες μάχιμοι, ἐπειδὴ ἡ τουρκικὴ φρουρὰ τὸ εἰχε ἐγκαταλείψει”. Κατὰ τὴν ἀναχατάληψη τῆς Πελοποννήσου ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1715 μαζὶ μὲ τὸν Τοῦρχο στρατηγὸ Τοπὰλ ̓Οσμὰν ἐχστράτευσαν ἐνάντια στοὺς Ἐνετοὺς καὶ πολλοὶ στερεοελλαδίτες ἀρματολοί'. Ὅμοια τὸ 1779 οἱ κλέφτες τῆς Πελοποννήσου συμμαχοῦν μὲ τὸν καπετὰν πασᾶ Χασὰν Τζεζαϊρλῆ, γιὰ νὰ διώξουν τοὺς Αλθανούς, ποὺ λυμαίνονταν τὴ χώρα μετὰ τὴν ἀποχώρηση τῶν Ρώσων τοῦ ̓Ορλὠφ'. Τὸ 1808 πάλι ὁ Εὐθύμιος Βλαχάδας στὴν ἐπανάστασή του ἐνάντια στον ̓Αλῆ πασᾶ ζήτησε καὶ τὴ σύμπραξη τῶν Τούρκων τῶν Τρικάλων". Μὲ παρόμοιο ὅμως τρόπο μουσουλμᾶνοι συμπράττουν μὲ χριστιανοὺς ἐνάντια στὴν ὀθωμανικὴ ἐξουσία: Ἢ κύρια δύναμη τοῦ ἀρχικαπετάνιου τοῦ Μοριᾶ Ζαχαριᾶ Μπαρμπιτσιώτη ἀποτελοῦνταν ἀπὸ μουσουλμάνους. Μουσουλμᾶνος τν καὶ τὸ πρωτοπαλλήκαρόὀ του, ὁ Οσμάν Μπουλούκμπασης. Πρωτοπαλλήκαρα ὅμως καὶ ὀλάμηδες μουσουλμάνους εἶχαν καὶ ἄλλοι κλέφτες: ὁ καπετὰν Λιάκος ἀπὸ τὰ ̓Αγραφα, ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ὁ Μᾶρκος Μπότσαρης, ὁ ̓Οδυσσέας ̓Ανδροῦτσος. Φαίνεται, ὅτι ἡ συμμαχία χριστιανῶν καὶ μουσουλμάνων ἐνάντια στὴν ἐξουσία τοῦ σουλτάνου ἢ κάποιου πασᾶ γινόταν δεχτὴ ὡς κάτι τὸ ἀπόλυτα φυσιολογικό. Τὸ 1804 οἱ Σουλιῶτες ὑπέγραψαν συνθήκη μὲ τοὺς ἀγᾶδες τοῦ Μαργαριτίου κατὰ τοῦ ̓Αλῆ πασᾶ, ὅπου ἀναγραφόταν χαρακτηριστικά: «Ώρκευτήκαμεν καὶ ἐγινήκαμεν ἀδέρφια χώρια ἀπὸ μιὰ πίστι νὰ εἴμαστε στο καλὸ καὶ στὸ κακὸ τοῦ ἐχθροῦ μας...»ὀ. ̓ Ακόμα πιὸ σημαντικό: τὸ 1807, ὅταν οἱ Γάλλοι τοῦ Ναπολέοντα εἶχαν καταλάθει τὰ Ἑπτάνησα, ὁ Κολοχοτρώνης μὲ τὸν «θλάμη» του, τὸ Λαλαῖο ̓Αλῆ Φαρμάκη, καὶ μὲ τὴ συνεργασία τοῦ Γάλλου διοικητῆ τῶν Επτανήσων ἦρθαν σὲ συνεννόηση στὴ Ζάκυνθο μὲ μουσουλμάνους προκρίτους καὶ συζητοῦσαν νὰ φτιάξουν στὴν Πελοπόννησο μιὰ κυδέρνηση μικτὴ ἀπὸ χριστιανοὺς καὶ μουσουλμάνους, μὲ σημαία ποὺ θὰ εἶχε ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ τὸ σταυρὸ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη τὴν ἡμισέληνο. Ὁ Γάλλος διοικητής τοὺς πρόσφερε μάλιστα γι αὐτὸ τὸ σκοπὸ χρηματικὸ ποσό, γιὰ νὰ στρατολογήσουν 3.000 μουσουλμάνους Τσάμηδες”. Τὸ ὅτι τέτοιες συμμαχίες ἦταν δυνατὲς καὶ συνομολογοῦνταν μὲ τόσο μεγάλη εὐκολία ὀφειλόταν μᾶλλον στὸ γεγονὸς ὅτι τὰ συνερχόμενα μέρη ἐκτὸς ἀπὸ τὴ θρησκεία δὲν εἶχαν μεταξύ τους ἄλλες οὐσιαστικὲς διαφορές. Συχνὰ ἀνῆκαν στὴν Ίδια ἐθνότητα καὶ μιλοῦσαν τὴν ἴδια γλῶσσα. Γιατὶ θὰ πρέπει νὰ ποῦμε, πὼς οἱ μουσουλμᾶνοι τοῦ εὑρύτερου ἑλλαδικοῦ χώρου ἦταν στὴ μεγάλη τους πλειοψηφία ντόπιοι - Ἕλληνες καὶ ̓Αρδανίτες -, ποὺ σὲ κάποια στιγμὴ τῆς πολύχρονης τουρκοκρατίας εἴτε ἀπὸ ἐπιλογὴ εἴτε ἀπὸ ἀνάγκη ἐξισλαμίστηκανὶ. Δὲν εἶναι λοιπὸν διόλου ἐκπληκτικὸ τὸ ὅτι μιὰ τέτοια συμμαχία μεταξὺ χριστιανῶν καὶ μουσουλμάνων εἶδε τὸ φῶς τὶς πα-