ΔΑΥΛΟΣ/162, Ἰούνιος 1995 9655 ράθεση ἀντιθέτων ἢ συνωνύμων, ἀλλὰ καὶ ἡ ὀρθογραφία. Γιὰ παράδειγμα στὴ λέξη «ὅλα- κόμουτρο» τὸ λεξικὸ μᾶς ἔνη μερώνει ξεχάθαρα, πὼς αὐτὴ προέρχεται ἀπὸ τὶς λέξεις όλάκας τ μοῦτρο! Δὲν εἶναι καταπληκτικό; Ὅσον ἀφορᾶ τὴν λέξη «ζεστούτσικος», ἡ ἑρμηνεία ποὺ μᾶς προτείνει διαλύει κάθε ἴχνος ἀμφιθολίας σχε- τικὰ μὲ τὸ νόη μά της: σημαίνει «κάπως ζεστός», τὸ δὲ ἀντίθετο εἶναι τὸ... «κρυούτσικος»! Ἐπί- σης σὲ ὁρισμένες λέξεις γίνεται παραπομπὴ 6ά- σειὀρθογραφίας. Ἔτσι γιὰ τὴν λέξη «ζὶκ ζὰκ» ὑπάρχει ἡ ἔνδειξη «ὅλ. ζὶγκ ζὰγκ», ἐνῶ γιὰ τὴν λέξη «κωλομπαρᾶς»... «6λ. κολομπαράς»! Στὴν λέξη «κολλεκτιδισμὸς» ἀναφέρεται καὶ «κολε- χτιόισμός», ἐνῶ γιὰ τὴν λέξη «ζαδλακομάρα» γίνεται παραπομπὴ στὸ «ὀρθότερο»... «ζαόλά- χωμµα». Αὐτὰ λοιπὸν σχετικὰ μὲ τὸ Ἑλληνικὸ αὐτὸ λε- ξικό. Σκέφθηκα ἀρκετά, ὥστε νὰ 6ρῶ τὸν κα- τάλληλο χαρακχτηρισμὸ γιὰ τὰ ἄτομα ποὺ δημι- ούργησαν τὸ μοναδικὸ αὐτὸ ἔργο, ἀλλὰ μάταια. Δὲν κατάφερα νὰ ὁρῶ λέξεις, ποὺ νὰ μὲ ἵκανο- ποιοῦν. Ἴσως, διότι τὸ λεξιλόγιό µου δὲν εἶναι ἀρκετὰ πλούσιο, ἀφοῦ δὲν ἔχω μελετήσει καθό- λου σχεδὸν τὸ ἐν λόγω λεξικό. Μὲ ἐ ἐχτίμη ση Μάρκος Μάρκου Φοιτητὴς Νομικῆς Α.Π.Θ. Νεοκλῆ Καζάζη 16, 5533 ΘΕΣ/ΝΙΚΗ Τὸ «Χάος στὴν ἀρχαία Ἑλληνικὴ Κοσμολογία Κύριε διευθυντά, Τὸ μὲν τὸ προσφιλὲς εἰς ἐμὲ τοῦ θέματος, τὸ δὲ ἡ ἐπὶ τοῦ ἰδίου ἀντικειμένου ἐπιστολὴ τοῦ ἀξιο- τίμου κ. ᾿Αλ. Κωνσταντᾶ («Δ»/158) μὲ ὡδήγη- σαν στὴν σύνταξιν τῆς παρούσης µου, ἵνα ἀπό- ψεις μου ἐκθέσω καὶ ὄχι ν᾿ ἀντιδικήσω. Οἱ λέξεις «χάος» καὶ «χάσμα» ὁμοῦ μετ’ ἄλλων παράγωγα τοῦ ὁ. χάσκω εἶναι (καὶ τὸ ὁ. χαίνω σὲ αὐτὸ παραπέμπει), ἑκάστης ἐχούσης ἰδίαν ἔννοιαν καὶ σημασίαν. - «Χάος» (τὸ), μόνον κατ’ ἑνικὸν εὔχρηστον Ξ τὸ ἄπειρον διάστημα, ὁ περὶ ἡμᾶς χῶρος ὁ ἀπει- ρος, τὸ ἄπειρον σκότος τοῦ "Αδου, ἡ ἄδυσσος, τὸ κενὸν καὶ τέλος ἡ «ἄμορφος ὕλη». (Μεταφο- ρικῶς: ἡ σύγχυσις, ἡ ἀταξία, τὶ τὸ ἀπροσδιόρι- στον καὶ συγκεχυμένον. -«Χάσμα» (τὸ) Ξ χαίνουσα ὀπὴ γῆς, μεγάλο ρῆγμα γῆς, δάραθρον, τὸ ἄνοιγμα τοῦ στόμα- τος, πᾶν χενὸν ἢ ἄνοιγμα (χασμὰς) καὶ ἐκτετα- μένον διάστημα. ιο Ησίοδος (στίχ. 772 χι ἐπ. περὶ τοῦ χάσµα- τος): «., «χάσμα μέγ ᾿οὐδὲ καὶ πάντα τελεσφόρον εἰς ἑνιαυτὸν οὔδας ἵ ἵκοιτ᾽...». [Μετφρ.: χάσμα με- γάλο χι οὔτε ἂν δὲν ἔκλεινε ὁλόκληρος χρόνος, θ᾽ ἄφτανε κανεὶς στὸ πυθμένα του...].” Αρα δὲν εἶναι τὸ «χάσμα» «χάος», ἐπειδὴ (τὸ πρῶτο) ὃ ἔχει πέρας. Αὐτὴ εἶναι ἡ σημασία του κατὰ τὴν ἐποχὴ συντάξεως τῆς «Θεογονίας», ἦτο ἡ ἰδία καὶ κατ᾽ Ἡσίοδον. Ὡς πρὸς τὸ «Χάος» ὁ Ἡσίοδος «σφάλλει» -- κατὰ τὴν γνώμη μου-- ὅταν τὸ περιορίζει μεταξὺ Γαίας καὶ Οὐρανοῦ (στίχ. 126 κι ἐπ.) -- μετὰ τὴν παρθενογένεσιν τοῦ δευτέρου ὑπὸ τῆς πρώτης: «ἵνα μιν περὶ πάντα καλύπτοι... » καὶ ἐπίσης ὅταν θέτει περιφερειακὰ ὅρια στὸ «χάος» του (στἰχ. 817 πι) ἐπ.): «πρόσθεν δὲ θεῶν ἔκτοθεν ἁπάντων Τιτῆνες ναίουσι, πέρην χάεος ζοφεροῖο...» (πέ- ρα ἀπὸ τὸ ζοφερὸ χάος). Καὶ ἀπὸ ἄλλους στίχους τῆς «Θ» προκύπτει, ὅτι ὁ ὁμιχλώδης τάρταρος, ὁ ὁμιχλώδης ζόφος, ὁ Τάρταρος κεῖνται πέραν τῶν ὀρίων τοῦ χάους. Τὸ «Ἤτοι μὲν πρώτιστα χάος γένετ’»: Δεκά- δες ρηματικοὑςτύπους συγγενῶν ρημάτων τοῦ «γίγνομαι» ὁ Ἠσ. χρησιμοποιεῖ εἰς ὅλα τὰ ἔργα του (0), τὸν ὁ. τύπο «γένετ’» ὅμως, ὡς ἐξ ἐρεύνης µου διεπίστωσα, µόνον στὸν προηγούμενο στί- χο καὶ στὸν στίχο 35,144 («Ηοῖαι»), καθ᾽ ὅν: «ὃς δασιλεύτατος γένετο θνητῶν θασιλέων...». [Μετ.: ὁ πλέον θασιλικὸς ἤ ήταν ἀπ᾽ τοὺς θνητοὺς δασιλεῖς.. 1. Ἐξ οὗ συνάγεται, ὅτι τὸ ὁ. γίγνομαι καὶ τὰ συγγενῆ πλὴν τῶν πολλαπλῶν σημασιῶν (γίνομαι, γεννῶμαι, δημιουργοῦμαι, συντε- λοῦμαι, σχηματίζομαι, προέρχομαι κχιλπ. κ.λπ. -- ὁρᾶτε καὶ Ἐπίκουρον) ἐξηγεῖται καὶ ὡς «εἰμαι», «ὑπάρχω». «Ηταν», λοιπὸν «ὁ πλέον 6ασιλι- χός...» σημαίνει, ὅτι «ὑπῆρξε» ὡς τοιοῦτος 6α- σιλεύς. Κατ’ ἀνάλογον δὲ ἑρμηνείαν: «Ἤτοι μὲν πρώτιστα (τὸ) χάος ὑπῆρχε () γένετ' "». Δηλαδή, ὡς θὰ ἐλέγαμε σήμερα: Στὴν ἀρχὴ ὑπῆρχε χάος, ἔπειτα (ἔγινε) ἡ Γαῖα... Σημειώνω ἐδῶ, ὅτι δὲν προκύπτει σαφῶς ἐκ τῶν στίχων τούτων, ὅτι ἡ Γαῖα ἐκ τοῦ χάους γέ- νετ’. Τὸ ποιά ἐκ τοῦ χάεος «ἐγένοντο» τὰ άνα- φέρει ὁ Ἠσ. παρακατιὼν (στἰχ. 123 κι ἐπ.). "Αλλωστε εἶναι λογικόν, ὁ Ἠσ. νὰ ἀπήντησεν οὕτως ἀκριθῶς στὸ ἐρώτημα «πῶς;» καὶ καθ᾽ ὅσον ἀφορᾶ στὸ «πρῶτον» καὶ κυρίως σὲ αὐτὸ ὡς «᾿Αρχὴ Γενέσεως». . Τώρα, τί κατὰ τὴν προσωπικήν µου γνώμην εἶναι καὶ σημαίνει «Χάος» καὶ πῶς δη μιουρ- γοῦνται καὶ καταστρέφονται «ἀεὶ» τὰ οὐράνια σώματα, ἀνακυκλουμένης τῆς ὕλης των, δὲν εἶναι τῆς παρούσης, ἔχω ὅμως σὲ µελέτη µου ἀναπτύξει τὴν «θεωρίαν» µου. Μὲ ἐ ἐκτίμη σιν Νίκος κ. Τσιρώνης Κ. Κόντου 16, Πατήσια 112 55