ΧΡΗΣΤΟΣ Θ. ΠΑΝΑΓΟῸΣ, Ὁ Πειραιεὺς «Πολλοὶ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς... ἐτυμολογοῦν τὴν λέξιν “Πειραιεὺς” ἐκ τοῦ “πειραιεύς”, ποὺ σημαίνει πορθμεὺς (ἐκ τοῦ “περαιόω᾿ Ξ περνῶ ἀντίκρυ, εἰς τὸ πέρα μέρος, διαπορ- θµεύω)... Ὃ Πειραιεὺς φέρει ὄνομα ποὺ δηλοῖ ἐπάγγελμα... ὅπως συμδαίνει καὶ σήμερον μὲ τὸ Πέραμα 6 περαματξῆδες” Ξ πορθμεῖς). Κατ ἄλλους ἡ ὀνομασία Πειραιεὺς παρά- γεται ἐκ τοῦ “πέραν”, ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἀρχαιότη τα μεταξὺ τῆς Αττικής καὶ τοῦ Πειραιῶς ἐμεσολάδει τόπος ἑλώδης καὶ ἄδατος καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐθεωρεῖτο ὁ Πειραιεὺς χωρισµέ- νος ἀπὸ τῆς ἠπείρου καὶ "νησιάξων”, εὑρίσκετο δηλαδὴ εἰς τὴν “ἀντιπέραν” ὄχθην, εἰς τὸ ἀντικρυνὸν μέρος ἢ ἀντιπέραν ἀκτὴν» (σελ. 67-68). Ὁκ. Χ.Θ. Πανάγος, γέννημα καὶ θρέμμα τοῦ Πειραιῶς, μὲ πολὺ μεράχι συνέγραψε τὸ παρουσιαζόµενο θιθλἰο τὸ ἔτος 1949, ποὺ ἀποτελεῖ μιὰ πρωτότυπη καὶ ἐμπεριστατωμένη μελέτη, τὴν ὁποία ὑπέδαλε ὡς διδακτορική του διατριδὴ στὴν Α.Σ.Ο.Ε.Ε. Τὸ ἔργο αὐτό, μεταφρασμένο καὶ στὰ γαλλικά, ἐπανεξεδόθη πρόσφατα ἀπὸ τὸ Ε.Β.Ε. Πειραιῶς, «ἐμπλου. τισμένο μὲ νέες ἱστορικὲς μαρτυρίες, πληροφορίες, χάρτες καὶ φωτογραφικὸ ὑλικό, στοι- χεῖα ποὺ τὸ ἀναδεικνύουν καὶ τὸ καθιστοῦν πολύτιμο ντοκουμέντο, μὲ καθοριστικὴ συμ- μετοχὴ στὴ -μέχοι τώρα-- ἰσχνὴ διδλιογραφία τῆς πόλης μας», ὅπως παρατηρεῖ στὸν πρό- λογό του ὁ Γ. Κασιμάτης. Κατὰ τὰ πανάρχαια χρόνια ὁ Πειραιᾶς ἦταν μιὰ ἄσημη καὶ χωρὶς ἐνδιαφέρον πολίχνη ἐξαιτίας τοῦ θραχώδους καὶ ἀνωμάλου ἐδάφους του, τῆς ἀπουσίας ὕδατος πρὸς τὴν πλευρὰ τοῦ κεντριχοῦ λιμένος καὶ τοῦ ἀνθυγιεινοῦ χλίματος λόγω τοῦ ἀσταθοῦς ἐδά- φους, ποὺ πρὸς τὸ μέρος τοῦ ᾽Αλιπέδου δη μιουργοῦσε ἕλη. Περὶ τὸν 5ο π.Χ. αἰῶνα ὁ Πει- ραεὺς ἀπετέλει δῆμον τῆς ᾿Αττικῆς, μαζὶ δὲ μὲ τοὺς δήμους Φαλήρου, Ξυπετῆς καὶ Θυ- “Η Ελληνική Γλῶσσα στὴν παγκόσμια πολιτικὴ «Οἱ γλῶσσες εἶναι τὰ γενεαλογικὰ δέντρα τῶν ἐθνῶν». (5αηιιιεί «οΗΗ5ΟΗ, 1709-1784) “Ὅλος ὁ ᾿ χόσμος γνωρίζει, ὅτι ἡ λέξη «δημοχρατ ία» εἶναι ἑλληνική. Γνωρίζει τὸ περιεχόμενό της, τὴ σημασία της καὶ ἐπίσης γνωρίζει, ὅ ὅτι τὸ πρῶτο σύστημα δημοκρατίας ἐφαρμόστηκε στὴν Ελλάδα. ᾿Απὸ τότε μέχρι σήμερα ὅλος ὁ ὁ κόσμος; τὸ στολίζει, τὸ περιποιεῖται ἢ τὸ χαταπατεῖ αὐτὸ τὸ σύστημα, ἀλλὰ στὸ δάθος ἡ ἡ γρανιτένια κολώνα ἆ ἀπὸ πάνω µέχρι κάτω γράφει μὲ ἀνεξίτηλα γράμματα τὴν ἴδια λέξη: «δὴ - μοχρατία». Εἶναι ἀδύνατο σήμερα, νὰ μιλήσουμε γιὰ πολιτική, ωρις νὰ ἀναφερθοῦμε στὴ δημο- κρατία τοῦ πέμπτου αἰῶνα π.Χ., ἄσχετα ἂν αὐτὴ ἡ ἄμεση δημοκρατία ἔγινε στὴ νεότερή τῆς μορφὴ ἀντι- προσωπευτικὴ δημοχρατία. Η ἑλληνικὴ γλῶσσα ὅ ὅμως μὲ τὴ διεισδυτική τῆς δύναμη δὲν ἔμεινε μόνο στὴν πολιτικὴ λέξη «δημοκρατία». Τὸ πηγάδι αὐτὸ ἀνάδλυσε καὶ ἀναδλύζει Τόσο ὁροσερὸ καὶ «νεαρὸν» ὕδωρ (Ξ «νερό»), ποὺ ὅλος ὁ κόσμος ἥπιε καὶ πίνει ἀπὸ αὐτό. Χρειάζεται ὅ ὅμως μία ἰδιαίτερη ἀνάλυση, γιὰ νὰ ἀνακαλύψεις πόσο δαθιὰ μπῆκαν οἱ ἱ λέξεις τῆς πολιτικῆς σ ᾿ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόσμου. Πρό- σφατα στὴν Αὐστραλία γιορτάσαμε, τὴν 25η ᾿Απριλίου, τὴν ΑΝΖΑΕ ΒΑΥ, ὡς τὴν ἐθνική µας γιορτή. ᾽Ακούστη καν ὁμιλίες ἀπὸ τὸν (ονεγπογ (επεναί γιὰ τὴν Οαϊιὶροὶὶ!, τὸν ΡΥίππε ΜΙΠΙΡΙΕΙ γιὰ τὸ (οπεσιΠμοη, γιὰ τὴν ΡοΙΗ(σα] αβεπάα χαὶ τὸ Ψ/εοιμιίποι ευ Υ5ίεηι. “Ὅλες οἱ παραπά νω λέξεις περνᾶνε ὡς γνήσιες ἀγγλι- Χές, καὶ ἴσως κανεὶς δὲν ὑποψιάζεται, ὅτι ὅλες προήλθαν ἆ ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ γλωσσικὸ γενεαλογικὸ δέντρο - ποὺ λέει παραπάνω ὁ 8. ]οἤηϑοη - ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ πηγάδι ποὺ λέγεται ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ διαιω- γίζουν τὸ ἑλληνικὸ ἔθνος. "Ας τὶς δοῦμε ἀπὸ πιὸ κοντὰ: ΟΟνΕΓΠΟΥ: ἀπὸ τὸ ἑλλη! γικὸρῆμα κυδερνῶ" καὶ ἀπὸ τὸ ἴδιο ἡ λέξη βονεγηπιεπι. "Αρα δὲν 'δώσαμε σ᾽ ὅλο τὸν κόσμο τὴ δημοχρατία μόνο, ἀλλὰ καὶ τὴν κυδέρνη- ση.᾿ Ας ἐπισημάνουμε ἐδῶ, ὅτι τὸ κυδερνὦῶ ἀναφέρεται περισσότερο στὸ «κυδερνῶ τὸ πλοῖο». Ποιά ἄλλη λέξη θὰ μποροῦσε νὰ ἀποδώσει πιὸ εὐφημιστικὰ, ἀλλὰ καὶ μεταφορικὰ τὴν οὐσία τῆς λέξεως θονεΓΠΠΙΕΠΙ; Ἢ λέξη σεπεταί εἶναι ἡ δική µας Γενικός, ὁπότε ὁ Ο6ονεγπον Οεπετα] εἶναι ὁ Γενικός µας κυδερνήτης. Απϕιδάλλω πολύ, ἐὰν ὁ δικός µας Γενικὸς Κυδερνήτής γνωρίζει τὸ γενεαλογικὸ ---. ».