Δρ. κ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Ἠθικὴ φιλοσοφία καὶ ἰατρική Ἡ φυσικὴ φιλοσοφία, ὅπως ἀναπτύξαμε ἐν συντομίᾳ σὲ προηγούμενα ἄρθρα μας("), ὀνομάστηκε ἔτσι ἀπὸ τὸν ̓Αριστοτέλη (πρβλ. Μετ. Φυσ., Ε, 1-1025 β, 25-]026α 18 καὶ π. Ζῴ. Μορ., Β 7,635), γιατὶ ὡς ἀντικείμενο ἐρεύνης εἶχε τὸ «περὶ ὕλης τῶν ζώων συστάσεως» καὶ τὸ «περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ παντός». Τὸ πρῶτο προὐποθέτει τὴν ἀπόκτηση ἀνατομικῶν γνώσεων, τὸ δεύτερο φυσιολογικῶν καὶ περὶ τῆς ζωῆς γενικά. Φυσικὰ τὸ φιλοσοφικὸ σύστημα τῶν Προσωκρατικῶν φιλοσόφων, καὶ κυρίως τῶν σοφιστῶν τοῦ 450 π.Χ., δὲν περιορίζεται μόνο στὴ γνώση τῆς γενέσεως τῶν ὄντων καὶ τῆς τύχης των, ἀλλ ̓ ἐνδιαφέρεται γιὰ τὸ κάθε τί ποὺ ἔχει σχέση μ ̓ αὐτὰ ἤτοι γιὰ τὸ θεό, τὸ δίκαιο, τὴ ρητορική, τὴ φιλοσοφία, τὴν ἰατρικὴ κ.ο.κ. Κυρίως ἐνδιαφέρεται γιὰ τὸν ἀνθρώπινο ὀργανισμὸ ἤτοι γιὰ τὴν ἀνατομικὴ ὑφὴ τοῦ σώματος, ἀκόμα καὶ γιὰ τὴ Ψυχική του καὶ τὴν φυσική του κατάσταση γενικά, καθὼς καὶ τῶν ἄλλων ἐμβίων ὄντων. Καὶ πολλὰ ἔγραψαν οἱ Προσωκρατικοὶ γιὰ τὴ φύση τοῦ ἀνθρώπου: «Τινὲς δὲ οὐχ ἔν, ἀλλὰ πλείονα βιβλία τῆς θεωρίας ἐποιήσαντο ταύτης, ἔνιοι δὲ καὶ πάνυ πολλὰ» (Γαλ., ΧΝ 15). ̓Ακολουθώντας τὸ σύστημα τῶν Προσωκρατικῶν φιλοσόφων καὶ οἱ ἠθικοὶ καχούμενοι φιλόσοφοι, ὅπως ὁ ἡγεμὼν τῶν φιλοσόφων Πλάτων καὶ ὁ πανεπιστήμων ̓Αριστοτέλης καὶ ἄλλοι, μεγάλη ἀπέδωσαν σημασία στὴ σπουδὴ τῆς ἰατρικῆς, ἀπὸ θεὠρητικῆς ἰδίως ἀπόψεως, ὡς φυσικῆς ἐπιστήμης. Τελεία δὲ γνώση τοῦ μακρόκοσμου ἀπόκτησαν μὲ τὴ ἐνδελεχῆ γνώση τοῦ μικρόκοσμμου: καὶ τὴ φύση τοῦ «καθ ̓ ἕκαστον» κατενόησαν ἀπὸ τὴν ἐπισταμένη ἕρευνα τῆς φύσεως τοῦ «καθόλου». Καὶ ἡ ἰατρικὴ μὲ τὴ σειρά της, μὲ τὴν ἐφαρμογὴ τῆς γνώσεως τῆς φύσεως τοῦ «καθόλου», κατενόησε τὴ φύση τοῦ «καθ ̓ ἕκαστον». Καὶ μὲ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν γνώσεων τῆς φύσεως τοῦ κόσμου καὶ τῶν νόμων της στὸν ἀνθρώπινο ὀργανισμὸ μπόρεσε νὰ κατατοπιστεῖ καὶ νὰ κατανοήσει τὴ φύση τοῦ ἀνθρώπου, πρᾶγμα ποὺ ὁ σοφὸς τῆς Κῶ ἀνάγει στὸ τελειότερο ἰατρικὸ σύστημα, ποὺ βασίζεται, ξανατονίζουμε, στὴ γνώση «τῆς τοῦ ὅλου φύσεως», δηλ. στὴ γνώση τοῦ σωματοψυχικοῦ συνόλου. Πρέπει νὰ τονίσουμε καὶ πάλι, ὅτι τὸ «καθ ̓ ἕκαστον», δηλ. τὸ ἄτομο, ἔχει δική του φύση καὶ ζωϊκὴ δύναμη, ποὺ συνέχει, διοικεῖ καὶ κατευθύνει τοῦτο στὴν ἐκπλήρῶση τοῦ φυσικοῦ του προορισμοῦ καὶ κυρίως στὴν τελειοποίηση, στὴν ἐντελέχεια τοῦ ̓Αριστοτέλη. ̓Αλλὰ ἡ φύση τοῦ «καθ ̓ ἕκαστον» ἀντλεῖ δύναμιν ὑπάρξεως καὶ ἐξελίξεως ἀπὸ τὴ φύση τοῦ «καθόλου», κυρίως τοῦ περιβάλλοντος, ὅπως τὸ διετύπωσεν ὁ Ἰπποκράτης, μὲ ἄλλα λόγια, ὁ μικρόκοσμος διαβιοϊ στὸ μακρόκοσμο. Ἣ ἀντίληψη αὐτὴ τοῦ σοφοῦ τῆς Κῶ ἐπεκτείνεται καὶ στὰ διάφορα ὄργανα τοῦ σώματος καὶ μέλη του, ποὺ εἶναι τὰ «καθ ̓ ἕκαστον», ὅπως τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ εἶναι τὰ «καθ ̓ ἕκαστα». Καὶ δὲν μποροῦμε νὰ κατανοήσουμε τὰ ὅσα συμβαίνουν στὴ ψυχή, τονίζει ὁ Πλάτων, ἐὰν δὲν σπουδάσουμε μὲ ἐπιμέλεια τὸ τί συμβαίνει στὸ σῶμα, πρᾶγμα ποὺ θὰ πετύχουμε μὲ τὴν ἱπποκρατικὴ μέθοδο: «Ψυχῆς οὖν φύσιν ἀξίως λόγου κατανοῆσαι οἵει δυνατὸν εἶναι, ἄνευ τῆς ὅλου φύσεως; Τὸ τοίνυν σκόπει περὶ φύσεως τί ποτε λέγει ὁ Ιπποκράτης καὶ ὁ ὀρθὸς λόγος» (Φαἴῖδρ., 270 Β). Καί, ἐπαναλαμβάνει ὁ Ἱπποκράτης, αὐτὸ γίνεται δυνατόν μόνον μὲ τὴν ἰατρική: «Νομίζω ὅτι περὶ φύσιος γνῶναί τι σαφὲς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν εἶναι ἢ δι ̓ ἰητρικῆς» (βλ., π. ̓Αρχ. Ἰητρ., στ 585, ἐμῆς ἐκδ.). Καὶ γιὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται στοὺς φιλοσόφους καὶ τοὺς ἰατρούς «πρῶτον μὲν παντὸς φύσιν ἀνθρώπου γνῶναι καὶ διαγνῶναι, γνῶναι μὲν ἀπὸ τίνων συνέστηκεν ἐξ ἀρχῆς, διαγνῶναι δὲ ὑπὸ ποίων μερῶν κεκράτηται» (π. Διαίτ., 2, ἐμῆς ἐκδ.). (1) Βλ. Δαυλόν, τεῦχος 17, σελ. 773-5 καὶ τεῦχ. 20-21, σελ. 92! -7.