Δρ. κ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Ἠθικὴ φιλοσοφία καὶ ἰατρική Ἡ φυσικὴ φιλοσοφία, ὅπως ἀναπτύξαμε ἐν συντοµίᾳ σὲ προηγούμενα ἄρθρα μας("), ὀνομάστηκε ἔτσι ἀπὸ τὸν ᾿Αριστοτέλη (πρβλ. Μετ. Φυσ., Ε, 1-1025 β, 25-]026α 18 καὶ π. Ζῴ. Μορ., Β 7,635), γιατὶ ὡς ἀντικεί- µενο ἐρεύνης εἶχε τὸ «περὶ ὕλης τῶν ζώων συστάσεως» καὶ τὸ «περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ παντός». Τὸ πρῶτο προὐποθέτει τὴν ἀ- πόκτηση ἀνατομικῶν γνώσεων, τὸ δεύτερο φυσιολογικῶν καὶ περὶ τῆς ζωῆς γενικά. Φυσικὰ τὸ φιλοσοφικὸ σύστημα τῶν Προσωκρατικῶν φιλοσόφων, καὶ κυρίως τῶν σοφιστῶν τοῦ 450 π.Χ., δὲν περιορίζε- ται µόνο στὴ γνώση τῆς γενέσεως τῶν ὄν- των καὶ τῆς τύχης των, ἀλλ᾽ ἐνδιαφέρεται γιὰ τὸ κάθε τί ποὺ ἔχει σχέση μ᾽ αὐτὰ ἤτοι γιὰ τὸ θεό, τὸ δίκαιο, τὴ ρητορική, τὴ φιλο- σοφία, τὴν ἰατρικὴ κ.ο.κ. Κυρίως ἐνδιαφέ- ρεται γιὰ τὸν ἀνθρώπινο ὀργανισμὸ ἤτοι γιὰ τὴν ἀνατομικὴ ὑφὴ τοῦ σώματος, ἀκό- μα καὶ γιὰ τὴ Ψυχική του καὶ τὴν φυσική του κατάσταση γενικά, καθὼς καὶ τῶν ἄλ- λων ἐμβίων ὄντων. Καὶ πολλὰ ἔγραψαν οἱ Προσωκρατικοὶ γιὰ τὴ φύση τοῦ ἀνθρώ- που: «Τινὲς δὲ οὐχ ἔν, ἀλλὰ πλείονα βιβλία τῆς θεωρίας ἐποιήσαντο ταύτης, ἔνιοι δὲ καὶ πάνυ πολλὰ» (Γαλ., ΧΝ 15). ᾿Ακολουθώντας τὸ σύστημα τῶν Προ- σωκρατικῶν φιλοσόφων καὶ οἱ ἠθικοὶ κα- χούμενοι φιλόσοφοι, ὅπως ὁ ἡγεμὼν τῶν φιλοσόφων Πλάτων καὶ ὁ πανεπιστήμων ᾿Αριστοτέλης καὶ ἄλλοι, μεγάλη ἀπέδωσαν σημασία στὴ σπουδὴ τῆς ἰατρικῆς, ἀπὸ θε- ὠρητικῆς ἰδίως ἀπόψεως, ὡς φυσικῆς ἐπι- στήμης. Τελεία δὲ γνώση τοῦ μακρόκο- σµου ἀπόκτησαν μὲ τὴ ἐνδελεχῆ γνώση τοῦ µικρόκοσμµου: καὶ τὴ φύση τοῦ «καθ᾽ ἕκα- στον» κατενόησαν ἀπὸ τὴν ἐπισταμένη ἕ- ρευνα τῆς φύσεως τοῦ «καθόλου». Καὶ ἡ ἰα- τρικὴ μὲ τὴ σειρά της, μὲ τὴν ἐφαρμογὴ τῆς γνώσεως τῆς φύσεως τοῦ «καθόλου», κα- τενόησε τὴ φύση τοῦ «καθ᾽ ἕκαστον». Καὶ μὲ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν γνώσεων τῆς φύσεως (1) Βλ. Δαυλόν, τεῦχος 17, σελ. 773-5 καὶ τεῦχ. 20-21, σελ. 92! -7. τοῦ κόσμου καὶ τῶν νόμων της στὸν ἀν- θρώπινο ὀργανισμὸ μπόρεσε νὰ κατατοπι- στεῖ καὶ νὰ κατανοήσει τὴ φύση τοῦ ἀνθρώ- που, πρᾶγμα ποὺ ὁ σοφὸς τῆς Κῶ ἀνάγει στὸ τελειότερο ἰατρικὸ σύστημα, ποὺ βασί- ζεται, ξανατονίζουμε, στὴ γνώση «τῆς τοῦ ὅλου φύσεως», δηλ. στὴ γνώση τοῦ σωμα- τοψυχικοῦ συνόλου. Πρέπει νὰ τονίσουμε καὶ πάλι, ὅτι τὸ «καθ᾽ ἕκαστον», δηλ. τὸ ἄτομο, ἔχει δική του φύση καὶ ζωϊκὴ δύναμη, ποὺ συνέχει, διοικεῖ καὶ κατευθύνει τοῦτο στὴν ἐκπλή- ρῶση τοῦ φυσικοῦ του προορισμοῦ καὶ κυ- ρίως στὴν τελειοποίηση, στὴν ἐντελέχεια τοῦ ᾿Αριστοτέλη. ᾿Αλλὰ ἡ φύση τοῦ «καθ᾽ ἕκαστον» ἀντλεῖ δύναμιν ὑπάρξεως καὶ ἐ- ξελίξεως ἀπὸ τὴ φύση τοῦ «καθόλου», κυ- ρίως τοῦ περιβάλλοντος, ὅπως τὸ διετύπω- σεν ὁ Ἰπποκράτης, μὲ ἄλλα λόγια, ὁ µι- κρόκοσµος διαβιοϊ στὸ µακρόκοσμο. Ἣ ἀντίληψη αὐτὴ τοῦ σοφοῦ τῆς Κῶ ἐπεκτεί- νεται καὶ στὰ διάφορα ὄργανα τοῦ σώμα- τος καὶ µέλη του, ποὺ εἶναι τὰ «καθ᾽ ἕκα- στον», ὅπως τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ εἶναι τὰ «καθ᾽ ἕκαστα». Καὶ δὲν μποροῦμε νὰ κατανοήσουμε τὰ ὅσα συμβαίνουν στὴ ψυχή, τονίζει ὁ Πλά- των, ἐὰν δὲν σπουδάσουμε μὲ ἐπιμέλεια τὸ τί συμβαίνει στὸ σῶμα, πρᾶγμα ποὺ θὰ πε- τύχουµε μὲ τὴν ἱπποκρατικὴ μέθοδο: «Ψυ- χῆς οὖν φύσιν ἀξίως λόγου κατανοῆσαι οἵει δυνατὸν εἶναι, ἄνευ τῆς ὅλου φύσεως; Τὸ τοίνυν σκόπει περὶ φύσεως τί ποτε λέγει ὁ Ιπποκράτης καὶ ὁ ὀρθὸς λόγος» (Φαἴῖδρ., 270 Β). Καί, ἐπαναλαμβάνει ὁ Ἱπποκράτης, αὐ- τὸ γίνεται δυνατόν μόνον μὲ τὴν ἰατρική: «Νομίζω ὅτι περὶ φύσιος γνῶναί τι σαφὲς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν εἶναι ἢ δι᾽ ἰητρικῆς» (βλ., π. ᾿Αρχ. Ἰητρ., στ 585, ἐμῆς ἐκδ.). Καὶ γιὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται στοὺς φιλοσό- φους καὶ τοὺς ἰατρούς «πρῶτον μὲν παντὸς φύσιν ἀνθρώπου γνῶναι καὶ διαγνῶναι, γνῶναι μὲν ἀπὸ τίνων συνέστηκεν ἐξ ἀρχῆς, διαγνῶναι δὲ ὑπὸ ποίων μερῶν κεκράτηται» (π. Διαίτ., 2, ἐμῆς ἐκδ.).